روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢١ - ترجمه

و تفسير يتيم و مسكين و ابن السّبيل پيش از اين رفته است،فلا وجه لإعادته.و گفته‌اند:همه حيوان از قبل مادر يتيم باشد،مگر آدمى كه از قبل پدر يتيم باشد.و ابن السّبيل غريب منقطع به باشد [١]،و اگرچه در شهر خود توانگر باشد.

و قوله: فَأَنَّ ،در فتح آن،دو وجه گفتند؛يكى آن‌كه:عطف است بر اوّل من قوله: أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ ،و دوّم:به حذف حرف الجر،و التّقدير:فعلى انّ للّه خمسه.و ما فى قوله: أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ ،جز است،و«فا»،به جواب شرط آمد،و قوله: إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّٰهِ ،مورد او تقريع و توبيخ است [٢]،چنان كه ما مى‌گوييم:نماز بر تو واجب است اگر مسلمانى.مراد نه آن است كه بر كافران واجب نيست،مراد آن است كه:تو كافر سيرتى در ترك نماز. وَ مٰا أَنْزَلْنٰا ،«ما»موصوله است به معنى الّذى و آنچه ما انزله كرديم بر بنده ما يعنى محمّد-صلّى اللّه عليه و آله-از قران [٣]،و قيل:

من الفتح و الظّفر و امداد الملائكة. يَوْمَ الْفُرْقٰانِ ،روز فرقان يعنى روز بدر كه خداى تعالى فرق كرد ميان مؤمن و كافر و حق و باطل.و زجّاج گفت:روا باشد كه إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّٰهِ ،تعلّق دارد به قوله: فَاعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ مَوْلاٰكُمْ ؛بدانى كه خداى مولاى شماست،اگر به خداى ايمان دارى و آنچه بفرستاد روز بدر به رسولش آن روز كه آن دو جمع روى به بهم آوردند و متلاقى و متقابل شدند،و آن روز آدينه بود،هفدهم [٤]ماه رمضان.و گفته‌اند:نوزدهم ماه رمضان سال دوّم از هجرت رسول-عليه السّلام-و اين روايت از صادق ابو عبد اللّه جعفر بن محمّد است-عليهما السّلام. وَ اللّٰهُ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ؛و خداى بر همه چيزى قادر است پس عاجز نباشد از جزاى هركسى [٥]بر وجه و وفق استحقاق به دادن.

إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيٰا ،ابن كثير و ابو عمرو«عدوة»خوانند [٦]بكسر العين،و باقى قرّاء«عدوة»بضمّ العين،و هما [٧]لغتان قال الرّاعى فى الكسر.