علما جمله برآنند كه:استماع سنّت است.سعيد جبير گفت:خطبه روز آدينه است و عيدين،و انصات؛اصغاء و گوش بازكردن باشد و نگاه داشتن و محافظت كردن، قال الشّاعر:

قال الامام عليكم امر سيّدكم فلم نخالف و انصتنا لما قالا
زجّاج گفت:روا باشد كه معنى آن بود كه،عمل كنى بدانچه در قرآن هست و از او تعدّى مكنيد،من قول القائل [١]:سمع اللّه لمن حمده،اى اجاب اللّه من دعاه، لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ ؛تا بر شما رحمت كنند.

وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ ،آنگه حق‌تعالى خطاب كرد با رسول و گفت:ياد كن خدايت را در خويشتن به تضرّع،و نصب او [٢]بر مفعول است و شايد كه در جاى حال بود،و التّقدير:متضرّعا و خيفة [٣]،اى خوفا من عذاب اللّه،و اگرچه خطاب است با رسول،مراد امّت‌اند.

عبد اللّه عبّاس گفت:مراد قرائت در نماز است كه مأموم در قفاى امام قرائت خواند فيما بينه و بين نفسه،و اين محمول باشد برآن كه امام به قرائت جهر نكند امّا آنجا كه امام جهر كند به قرائت،به اتّفاق استماع واجب است،

لقوله -عليه السّلام-: من صلّى خلف امام موافق فقراءة الامام [٤]له قراءة ؛هركه در قفاى امامى موافق نماز كند،قرائت امام قرائت اوست؛امّا چون امام جهر نكند در قرائت،و حال حال اخفات باشد،مأموم به نزديك ما الحمد [٥]بخواند فيما بينه و بين نفسه؛نه به جهر و سورت نخواند [٦].و اگر به امام نزديك باشد و همهمه او شنود هم استماع بايد كردن.مجاهد و ابن جريح گفتند:خداى تعالى فرمود تا مكلّفان او را ياد كنند در دل و فراموش نكنند و تضرّع كنند در دعا و استكانت و خضوع كنند و به دعا و حاجت كه خواهند آواز بر ندارند،چه با كسى مى‌گويند كه بر او پوشيده نيست احوال ايشان.اهل معانى گفتند:معنى آن است كه به قرآن متّعظ شو و به آياتش معتبر شو و خداى را ياد كن به طاعت در اوامر او به تضرّع و تواضع و تخشّع و تملّق و بر

[١] .آو،آج،بم،لب،آن+قد.

[٢] .آو،آج،بم،لب،آن،لت:تضرّعا.

[٣] .اساس:خفية؛با توجه به نسخه آو و اتفاق نسخ تصحيح شد.

[٤] .آو،آج،بم،آن+قراءته.

[٥] .آو،آج،بم،لت:به نزديك مأموم الحمد.

[٦] .بم،لت:بخواند.