فينجوا العالم منها بعلمه] [١]؛ فتنه بيايد و بندگان خداى را نيست [٢]كند،عالم از آن به علم نجات يابد، وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ شَدِيدُ الْعِقٰابِ ؛و بدانى كه خداى سخت عقوبت است.

وَ اذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ ؛حق‌تعالى به اين آيت خطاب كرد با مهاجر،گفت:ياد كنيد چون شما در زمين مكّه اندك عدد بوديد و ضعيف قوّت بوديد در ابتداى اسلام، تَخٰافُونَ ؛مى‌ترسيد [٣]ازآن‌كه مردمان درربايند [٤]شما را،يعنى اهل پارس و روم، فَآوٰاكُمْ ؛شما را با مدينه برد، وَ أَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ ؛و دست شما قوى بكرد به نصرت و فتح كه داد شما را روز بدر و مدد فريشتگان، وَ رَزَقَكُمْ ؛و روزى داد شما را از روزيهاى حلال پاكيزه،و آن غنيمت است كه شما را حلال كرد كه پيش از شما حلال نبود امّتان ديگر را،و اين براى آن كرد تا شما شاكر نعمت او باشيد.قتاده گفت:مراد جمله عرب است كه پيش از آمدن رسول -عليه السّلام-از همه جهان ذليل‌تر بودند و به شكم گرسنه‌تر و به تن برهنه‌تر و به زندگانى شقى‌تر و به ديانت گم‌تر [٥]تا زنده بودند با شقاوت و شدّت بودند و چون بمردند مستحقّ دوزخ بودند،موقوف بودند بر دو دشمن سخت:پارسيان و روميان، خورده همه جهان بودند و در همه زمين ايشان را چيزى نبود كه كسى را بر ايشان به آن حسد آمدى،و در همه زمين از ايشان ذليل‌تر كسى نبود تا خداى تعالى رسول[را] [٦]بفرستاد و اسلام ظاهر كرد،بدو ممكّن شدند و محترم و فراخ روزى و پادشاه و مسلّط بر مردمان،بر چنين حال شكر بايد كردن كه اين براى آن كرد تا شكر كنيد.

يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاٰ تَخُونُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ ؛خداى تعالى،به اين آيت خطاب كرد با مؤمنان و بگفت:اى گرويدگان!با خداى و پيغامبر خيانت مكنيد.عطاء بن ابى رباح گفت از جابر بن عبد اللّه الانصارىّ كه گفت:سبب نزول آيت آن بود[٣٠-پ] كه،جبريل آمد و رسول را خبر داد كه:ابو سفيان فلان جاى فرود آمد با جماعتى مشركان.و ساز بكنيد و خبر پوشيده داريد و ناگاه به سر ايشان شويد.يكى از جمله منافقان نامه‌اى نوشت و خبر داد ابو سفيان را از آمدن مسلمانان،و گفت:بر حذر

[٣] [١] .آج،مى‌ترسيدى.

[٢] .همه نسخه بدلها:پست.

[٤] .همه نسخه بدلها،بجز مج و مل:دريابند.

[٦] [٥] .آو:گمراه‌تر.