روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٩ - ترجمه
بودن. وَ أُولٰئِكَ هُمُ الْخٰاسِرُونَ ؛و ايشان زيانكاران باشند.
ابو هريره روايت كرد از رسول-صلّى اللّه عليه و آله-كه او گفت:
لتأخذنّ كما اخذت الامم من قبلكم ذراعا بذراع و شبرا بشبر و باعا بباع حتّى لو انّ احدا من اولئك دخل جحر ضبّ لدخلتموه ؛گفت:شما همان طريقت گيرى كه آنان كه پيش شما بودند رش [١]به رش [٢]و بدست به بدست،و ور به ور [٣]تا اگر[يكى] [٤]از ايشان در سوراخ سوسمارى شده باشد شما نيز همچنان كنى.آنگه ابو هريره مصداق اين حديث را گفت؛و اگر خواهى تا صحّت اين بدانى برخوانى قول خداى تعالى:
كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كٰانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَ أَكْثَرَ أَمْوٰالاً وَ أَوْلاٰداً... الآيه.گفتند:يا رسول اللّه!چنان كه پارسيان و روميان و اهل كتاب؟گفتند [٥]:نيستند اين مردمان مگر از جنس ايشان!عبد اللّه عبّاس گفت در اين آيت:ما اشبه اللّيلة بالبارحة گفت:
اين بنى اسرائيلاند كه ما را به ايشان تشبيه كردند.و عبد اللّه مسعود گفت:شما مانندهترين مردمانى به بنى اسرائيل به سمت و هدى و طريقت،متابع عمل ايشانى چنان كه پاى نعل با پاى نعلم ماند و پر تير با پر تير،الّا آن است كه نمىدانم كه شما گوساله مىپرستى يا نه!و حذيفة بن اليمان گفت:منافقان شما بترند از منافقان عهد رسول،گفتيم:چگونه؟گفت:براى آنكه ايشان نفاق پوشيده داشتند و شما انفاق آشكارا بكردى.
أَ لَمْ يَأْتِهِمْ ؛نيامد به ايشان،يعنى همانا نرسيد به ايشان يعنى به منافقان خبر آنان كه پيش ايشان بودند.آنگه تفصيل [٦]داد آن جمله را،گفت:قوم نوح،مجرور بر بدل الّذين قوم نوح بودند [٧]كه من ايشان را به طوفان غرق كردم و عاد و قوم هود كه ايشان را به باد هلاك كردم،[و ثمود و قوم صالح كه ايشان را به رجفه و صيحه هلاك كردم و قوم ابراهيم را-عليه السّلام-از نمرود و اتباعش كه ايشان را به سراسك
[٢] [١] .همه نسخه بدلها:ارش.
[٣] .آو،آج،بم:بار به بار؛مل:ور به ود؛مج:و در هون.
[٤] .اساس:ندارد؛از آو،افزوده شد.
[٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل:گفت.
[٦] .آو،آج،بم،مل،مج:تفضيل.
[٧] .اساس:گفت قوم بر بدل قوم نوح بودند؛به قياس با نسخۀ آج،تصحيح شد.