روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١١٥ - ترجمه

ايمان باشد و از معاصى به ندم و عزم-چنان كه بيان كرده شده است.و الانتهاء، الكفّ عن الشّىء،و هو مطاوع النّهى،يقال:نهيته فانتهى،و سلف اى مضى.يقال:

سلف الشّىء يسلف سلوفا اذا تقدّم،و منه:السّلف فى البيع،و اسلف اذا باع الشّىء سلفا و استسلف اذا اشترى سلفا،و السّالف الماضى و السّالفتان صفحتا العنق، و السّلاف الخالص من الخمر لأنّه اوّل ما اعتصر منها،و السّلفان،المتزوّجان باختين.و شاعرى اين برگرفته است و نظم كرده مى‌گويد:

يستوجب العفو الفتى اذا اعترف بما انتهى ممّا اتاه و اقترف
لقوله:قل للّذين كفروا ان ينتهوا يغفر لهم ما قد سلف
وَ إِنْ يَعُودُوا [١] ،و اگر بازآيند [٢]،يعنى با معصيت.گفته‌اند:عود،اين جا به معنى اصرار است،و گفته‌اند:براى آن عود گفت كه،در اوّل آيت انتها گفت:يعنى اگر از كفر بازآيند [٣]باز دگرباره با سر دين و طريقه اوّل شوند [٤]. فَقَدْ مَضَتْ ،«فا»،براى جواب شرط است،سنّت و طريقت و عادت ما [٥]گذشته و رفته است در نصرت مؤمنان و خذلان كافران.

آنگه خطاب كرد با مؤمنان و رسول-عليه السّلام-داخل در آن خطاب،گفت كارزار كنيد با اين كافران،گفت: وَ قٰاتِلُوهُمْ حَتّٰى لاٰ تَكُونَ فِتْنَةٌ ،تا آنگه كه فتنه بنماند و فتنه نباشد،يعنى كفر [٦].و فتنه،در اين آيت كفر است،و نيز فى قوله تعالى: وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ [٧]... ،و براى آن كفر را فتنه خواند كه اهل او امّا به قهر و تعزّز و امّا به دعوت و تزيين [٨]مردمان را مفتون كنند و آلت و علّت آن باشد،پس پندارى [٩]فتنه آن است.عبد اللّه عبّاس و حسن گفتند:اى شرك،و معنى يكى باشد.

و فرق ميان فتنه و ميان آن‌كه كفر و يا شرك مصرّح گفتى،آن است كه:كفر و شرك باشد كه فتنه نبود از آنان [١٠]كه اسير و ذليل و مقهور باشند امّا از آنان كه متعزّز و قاهر و داعى و مموّه باشند از ايشان فتنه بود.پس معنى آيت آن است كه:كارزار