روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٤٤ - ترجمه

حقّ اهل كتاب است از بنى قريظه و النّضير،دگر آن‌كه: فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ [١]در سنۀ تسع فروآمده است و پس از آن با اهل نجران صلح كرد بر دو هزار حلّه،كه هزار در صفر بدهند و هزار در رجب،پس در آيتين تنافى نيست و آنچه در او دعوى نسخ كردند،ناسخ پيش از منسوخ فرود آمد و اين هر دو معنى مانع باشد از نسخ.و نسخ قول حسن بصرى است و قتاده. وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ ؛و اعتماد بر خداى كن و كار بازو [٢]گذار، إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ؛كه او خداى شنوا و داناست؛شنواست دعاى دعاكنان را،و عالم است به مصالح ايشان.

وَ إِنْ يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ ؛و اگر خواهند تا بفريبند تو را بنى قريظه به اظهار صلح و خديعت اظهار امرى محبوب باشد براى حصول مراد خود با ابطان [٣]خلاف آن، و اصل او تباهى باشد من قول الشّاعر:

طيّب الرّيق اذا الرّيق خدع
اى فسد. فَإِنَّ حَسْبَكَ اللّٰهُ ؛بس است تو را خداى-عزّ و جلّ-يعنى،دل از آن تنگ مدار و به نصرت[٤٦-ر]ايشان چشم مدار و از خذلان و خدع ايشان انديشه مكن كه خداى-جلّ جلاله-ناصر تو بس باشد. هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِينَ ؛او آن خداى است كه تو را قوّت داد به يارى و نصرت خود و متابعت مؤمنان-من الايد،و هو القوّة.

وَ أَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ ؛جمع كرد [٤]ميان دلهاى ايشان و اگر تو هرچه در زمين خرج كنى و كردى نتوانستى ميان دلهاى ايشان جمع كردن؛و لكن خداى تعالى جمع كرد و الف [٥]داد.بيشتر مفسّران گفتند:مراد آن عداوت است كه ميان اوس و خزرج بود و در وقعۀ سمير [٦].خداى تعالى به بركت رسول-عليه السّلام-برداشت آن از ميان ايشان به اسلام،و مودّت پديد آورد و چون برادران شدند چنان كه فرمود:

فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوٰاناً [٧]... ،و اين قول صادق است و باقر-عليهما السّلام.مجاهد گفت:عامّ است در هر دو دوست كه با يكديگر الف دارند [٨]،ايشان را آن الف و