نجس الحكم است آن است كه:به ايمان حكم نجاست از او زائل شود،پس او از يك وجه[كالكلب و الخنزير است،و البول و الغائط فى تعدّى النّجاسة.و از يك وجه] [١]كالجنب و الحائض[است.و فرقى ديگر آن است كه:نجس العين با آب پاك نشود كالبول و الغائط و الكلب و الخنزير،و نجس الحكم به آب پاك شود كالجنب و الحائض و غيرهما.] [٢]و حديث عبد اللّه عبّاس صحّت قول ماست.و مذهب ما آن است كه:حكم جهودان و ترسايان و ساير اصناف كفّار،حكم مشركان است.

در اين مسئله هرچه ايشان دست بر او نهند و از دو خايه [٣]يكى تر باشد و اگر خشك باشد،يرشّ [٤]بالماء [٥]رشّا؛آب بر او بايد زدن و در اوّل به آب ببايد شستن،[و اگر كسى مصافحه كند با ايشان و دست يكى تر باشد،ببايد شستن] [٦]و اگر خشك باشد به خاك ببايد ماليدن.حسن بصرى گفت:من صافح مشركا فليتوضّأ،و اخبار بسيار است بر اين اصحاب ما را،و اين آن است كه:بر اين اخبار مخالفان نيز موافقت كردند. فَلاٰ يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ نهى غايب است؛نبايد تا پيرامن [٧]مسجد الحرام گردند.بعضى فقها گفتند؛اين نهى است از دخول مسجد حرام چنان كه گفت:

وَ لاٰ تَقْرَبٰا هٰذِهِ الشَّجَرَةَ [٨]... ،و مراد نهى بود از اكل آن درخت.و آنچه قول محقّقان است و ظاهر آيت،آن است كه:ايشان منهى‌اند از دخول جمله حرم براى اخبارى كه اهل البيت روايت كردند و براى ظاهر آيت كه آن‌كس كه در حرم شود او قارب بود مسجد الحرام را،و حمل آيت بر حقيقت كردن اولى‌تر باشد كه بر مجاز بى‌ضرورتى،و يقال:قربت منه اقرب قربا[نا] [٩]و انا قريب منه،و ما قربتك و لا اقربك قربا و قربانا فانا قارب.قوله: بَعْدَ عٰامِهِمْ هٰذٰا ؛پس از امسال،بعضى گفتند:

مراد آن سالى است كه رسول حجّة الوداع كرد،و درست آن است كه:آن سال خواست كه اميرالمؤمنين على-عليه السّلام-سورت برائت بر ايشان خواند و عهد ايشان بينداخت،و آن سال نهم بود از هجرت.و آيت عام است در ساير اصناف كفّار كه ايشان را در هيچ مسجد نشايد شدن و مسلمانان بايد تا رها نكنند ايشان را و

[٢] [١] .اساس:ندارد؛از آج افزوده شد.

[٣] .همۀ نسخۀ بدلها:دوگانه.

[٤] .اساس:يرد؛به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.

[٥] .آو،آج،بم:الماء.

[٩] [٦] .اساس:ندارد؛از آو،افزوده شد.

[٧] .آو،بم:پرامن.

[٨] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٣٥.