وَ الَّذِينَ كَفَرُوا ؛و آنان كه كافر شدند بهرى اولياى بهرى‌اند ولايت نصرت كه همدست باشند بر آنان كه نه ملّت ايشان دارند.عبد اللّه عبّاس گفت:مراد،ولايت ميراث است كه كافران ما دام تا اهل يك ملّت باشند ميراث گيرند از يكديگر.سدّى گفت؛آيت در مردى آمد،كه او گفت:احوال ميراث ما با [١]مشركان چه باشد؟ما از ايشان و ايشان از ما ميراث گيرند يا نه؟خداى تعالى اين آيات بفرستاد.ابن زيد گفت:مؤمن نامهاجر از مؤمن مهاجر ميراث نگرفتى و اگرچه برادران بودندى تا رسول-عليه السّلام-مكّه بگشاد آنگه هجرت برخاست و حكم او زائل شد،ميراث به خويشى و رحم افتاد.قتاده گفت:سبب نزول آيت آن بود كه،مردى بيامدى و ميان هر دو لشكر فرود آمدى،گفتى:[اگر] [٢]اينان را دست باشد از اينانم،و اگر ايشان را دست باشد از ايشانم!حق‌تعالى اين آيات [٣]فرستاد و بيان كرد كه:از مؤمنان آنگه باشد كه مؤمن بود [٤]،بقوله: أُولٰئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيٰاءُ بَعْضٍ ،و از كافران آنگه باشد كه از ايشان بود[٥٠-پ]بقوله: وَ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيٰاءُ بَعْضٍ ؛تا آن‌كس را حكمى نباشد كه نه از اينان باشد نه از ايشان. إِلاّٰ تَفْعَلُوهُ ؛اگر نكنى اين.

عبد الرّحمن بن زيد گفت:اگر رها كنى تا ميراث هم بر قاعدۀ اوّل باشد چنان كه بود فتنه‌اى بود در زمين و فسادى بزرگ.عبد اللّه عبّاس گفت:معنى آن است كه، اگر ميراث نه چنان بخشى كه من فرمودم فتنه‌اى باشد.ابن جريج گفت:اگر معاونت و نصرت نكنى يكديگر را،فتنه و فسادى عظيم [٥]پديد آيد،و جمله آن است كه،ضمير فى قوله: إِلاّٰ تَفْعَلُوهُ ،راجع است با معنى آنچه در آيات اوّل رفت،يعنى آنچه در آيات اوّل رفت اگر آن را كار نبنديد فتنه‌اى باشد و فسادى بزرگ.و قوله:

تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ ،كان [٦]تامّه است،و المعنى تحدث،فتنه‌اى پديد آيد در زمين و فسادى عظيم. آنگه گفت:آنان كه ايمان دارند و مهاجر باشند و مجاهد در راه خداى -جلّ جلاله-و ايوا و نصرت كنند،در اين آيت در هم پيخت [٧]مهاجر و انصار را و

[١] .آج،لب:و.

[٢] .اساس:ندارد؛به قياس نسخۀ آو،و اتفاق نسخه‌ها افزوده شد.

[٣] .مل،آن:آيت.

[٤] .آو،آج،بم،لب:آنگه ميراث يابند كه مؤمن باشند.

[٥] .مل+را.

[٦] .اساس:كار؛به قياس نسخۀ آو،تصحيح شد.

[٧] .آو،آج،بم،آن:درهم آميخت.