روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٤ - ترجمه

باشد بر حقيقت چنان كه خداى تعالى ايشان را در اصل خلقت براى دوزخ آفريده باشد و براى آن تا كفر آرند و معصيت كنند تا ايشان را به آن علّت به دوزخ برد و از ايشان كفر و معاصى خواهد،اين نشايد براى آن‌كه اين قبيح باشد و قديم [١]از فعل قبيح و ارادت قبيح متعالى است،براى آن‌كه عالم است به قبح قبيح و مستغنى است از فعل قبيح و عالم است به آن‌كه مستغنى است.دگر آن‌كه،فاعل قبيح منقوص باشد و بر صفت نقص حاصل بود.دگر آن‌كه،قرآن سراسر به خلاف اين است و هركجا«لام»غرض گفت بر حقيقت تعليق كرد به ايمان و طاعت،گفت: وَ مٰا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاّٰ لِيَعْبُدُونِ [٢]،گفت جن و انس را بر عموم جز براى عبادت نيافريدم،دگر گفت: وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِيُطٰاعَ بِإِذْنِ اللّٰهِ... [٣]،دگر گفت: وَ لَقَدْ صَرَّفْنٰاهُ بَيْنَهُمْ لِيَذَّكَّرُوا... [٤]،دگر گفت: لَقَدْ [٥]أَرْسَلْنٰا رُسُلَنٰا بِالْبَيِّنٰاتِ وَ أَنْزَلْنٰا مَعَهُمُ الْكِتٰابَ وَ الْمِيزٰانَ لِيَقُومَ النّٰاسُ بِالْقِسْطِ... [٦]،دگر آن‌كه: إِنّٰا أَرْسَلْنٰاكَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِيراً، لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ [٧]-الآية،و مانند اين بسيار است اگر اين لامها غرض را باشد و آن لام نيز غرض باشد مناقضه باشد و قرآن منزّه است ازآن‌كه در او تناقض باشد.آنگه گفت: أُولٰئِكَ كَالْأَنْعٰامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ؛اينان،اينان‌اند كه تدبّر نكنند و تأمّل نكنند در آيات من و از آن عدول و اعراض نمايند،ايشان به نادانى و قلّت تأمّل و تدبّر با چهار پايان و بهايم مانند كه چيزى ندانند و فرق نكنند ميان خير و شر و نيك و بد.آنگه گفت:ايشان از بهايم و چهارپاى گمراه‌تر و نادان‌تراند براى آن‌كه بهايم به زجر منزجر شوند و به هدايت مهتدى[شوند] [٨]و از [٩]الهام[٧-ر]اشارت بشناسند و ايشان از كفر و قساوت قلب تا آنجااند كه به وعظ متّعظ نمى‌شوند و به زجر منزجر نمى‌شوند و به آيات منتفع نمى‌شوند،پس ايشان از بهايم بتر باشند.آنگه گفت: أُولٰئِكَ هُمُ الْغٰافِلُونَ ؛ايشان غافلان‌اند از آيات و حجج و بيّنات و از تأمّل و تدبّر آن.