روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٧٠ - ترجمه

تفعّل،آنگه«تا»ى تفعّل را در«سين»ادغام كردند،و اصل او«تتسوّى»بوده است،پس«تسوّى»به چهار درج [١]به اين جا رسيد.و كوفيان خوانند [٢]الّا عاصم:«لو تسوّى»به فتح«تا»و تخفيف«سين»بر حذف«تا»ى تفعل،نحو قوله تعالى: يَوْمَ يَأْتِ لاٰ تَكَلَّمُ [٣]،على تقدير:لا تتكلّم،و باقى خوانند [٤]:

«تسوّى»به ضمّ«تا»و تخفيف«سين»بر فعل مجهول،أى لو سوّيت بهم الأرض.

قتاده و ابو عبيده گفتند:معنى آن است كه زمين باز شدى و ايشان به زمين فروشدندى با زمين راست شدندى.ابن كيسان گفت:معنى آن است كه خواستندى كه ايشان را زنده نكرده بودندى و بر نه انگيخته،زمين به ايشان راست بودى.

كلبي گفت:چون خداى تعالى انتصاف كند ميان بهايم و سباع و طيور،ايشان را گويد:كن ترابا،خاك شويد،همه خاك شوند.عند آن كافران تمنّاى حال ايشان كنند كه كاشك ايشان نيز خاك شدندى و مردم بر سر ايشان مى‌رفتندى.

ابو القاسم بن حبيب گفت:از بعضى مردم شنيدم كه تفسير اين آيت چنين كردند كه تمنّا آن كنند كه ايشان را به وزن زمين به زر برابر كنند بر سبيل فديه،بيانه قوله: يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذٰابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ [٥]الى قوله: وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ يُنْجِيهِ [٦]،خواستندى كه حال بر اين جمله بودى،و ايشان نعت و صفت رسول و نبوّت او پنهان نكرده بودندى.

بعضى دگر گفتند:اين كلامى مستأنف است،تعلّق ندارد بما قبله،و معنى آن است كه:ايشان از خداى چيزى پنهان نتوانند كردن و چيزى بر او پوشيده نشود.

كلبي گفت:چيزى از خداى پنهان نتوانند كردن[كه دانند] [٧]كه جوارح و اعضاى ايشان بر او گواهى دهند [٨].

قوله: يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاٰ تَقْرَبُوا الصَّلاٰةَ وَ أَنْتُمْ سُكٰارىٰ -الآية،خداى تعالى