كند شما را چنان كه روز بدر كرد،و اگر نكنى [١]و مخالفت كنى فرمان رسول را، چنان باشد كه روز احد كه رسول-عليه السّلام-بامداد بيامد و جاى شما در كارزار باز مى‌كرد،و هو قوله: وَ إِذْ غَدَوْتَ .و اگر اين تقدير تقديم و تأخير نكنند هم روا باشد و كلام مستقيم بود[٢٥٧-ر]،و نظم بر جاى خود و معنى راست.

مفسّران خلاف كردند در اين روز.حسن بصرى گفت:روز بدر بود،مقاتل گفت:روز احزاب بود،ديگر مفسّران گفتند:روز احد بود،و اين درست‌تر است، و دليل بر اين،قوله تعالى: إِذْ هَمَّتْ طٰائِفَتٰانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلاٰ ،و اين روز احد بود.مجاهد و كلبى و واقدى گفتند:رسول-عليه السّلام-بيرون آمد از مدينه پياده تا به احد آمد و به دست خود صف لشكر راست مى‌كرد تا اگر يكى را از ايشان بديدى كه اندكى از صف خارج بودى اشارت مى‌كرد كه صف راست دار.

محمّد بن اسحاق و سدّى گفتند:چون مشركان به احد فرود آمدند روز چهارشنبه بود.چون خبر به رسول آمد،كس فرستاد و اصحابان [٢]را بخواند و با ايشان مشورت كرد.و عبد اللّه ابىّ سلول را بخواند و با او مشورت كرد،و پيش از آن هرگز نكرده بود.و عبد اللّه ابىّ و بيشتر انصار گفتند:بيرون نبايد شدن،هم در مدينه مقام بايد كردن كه ما را عادت چنين رفته است كه:هرگه [٣]از مدينه بيرون شديم مصاب و مغلوب و منهزم شديم،و هرگه در مدينه مقام كرديم و ايشان به ما آمدند،غلبه و ظفر ما را بود،و تو در ميان ما نبودى.اكنون چون وجود تو هست،اولى‌تر كه ظفر باشد ما را،رها كن [٤]اى رسول اللّه تا خود چه كنند!ايشان اگر آنجا مقام كنند،آن مقامى و منزلى بد است،و اگر در مدينه آيند ما در روى ايشان كارزار كنيم به نيزه و تيغ،و زنان و كودكان [٥]از بامها به سنگ و تير،و اگر بروند خايب و خاسر باشند.

رسول را-عليه السّلام-اين راى نيك آمد.بعضى دگر صحابه گفتند:اى رسول اللّه!اين سگان را چندين محلّ باشد كه ما تقاعد نماييم از قتال ايشان تا گمان برند

[١] .اساس،وز:بكنى،با توجّه به دب و ديگر نسخه‌بدلها تصحيح شد.

[٢] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:اصحاب و ياران.

[٣] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+كه.

[٤] .مب،مر:ما را بگذار.

[٥] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+ما.