لمس كند او را به شهوت دختر بر او حرام شود،و به نزديك شافعى الّا به عقدى صحيح حرام نشود.و روايتى از عبد اللّه عبّاس آوردند كه او گفت:دخول در هر دو شرط است در مادر زن و دختر زن كه ربيبه باشد.و روايتى شاذّ كردند از على [١]و زيد بن ثابت: وَ رَبٰائِبُكُمُ اللاّٰتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسٰائِكُمُ اللاّٰتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ ، و دختران زنانتان كه در حجر شما باشند و پروردۀ شما باشند به شرط آن‌كه با مادران دخول رفته باشد.

و معنى«دخول»فقها را در آن خلاف است.بعضى گفتند:جماع است،و اين قول عبد اللّه عبّاس است و اختيار جرير طبرى،و عطا گفت و جماعتى مفسّران كه:لمس را هم اين حكم باشد،و اين مذهب ماست و اگرچه حق‌تعالى گفت:

فِي حُجُورِكُمْ ،آنان نيز كه در حجر مرد نباشند تا [٢]پروردۀ او نباشند،اندى كه بر مادر عقد بسته شد دختر بر او حرام گردد به شرط دخول،و وجه اين آن بود كه عرب آن را كه [٣]بخواهند كشتن يا بخواهد[مردن] [٤]او را قتيل و ذبيح و مرده خوانند بر طريق مقاربت،قال اللّه تعالى: إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَيِّتُونَ [٥]،و:هذه الشّاة ذبيحة فلان،أى ممّا يذبح و يصلح للذّبح،و:أراك في وجهك قتيلا،أى ستقتل.

و«ربائب»جمع ربيبه باشد،فعيلة به معنى مفعوله،كالقتيلة و الذّبيحة و قول آن‌كس كه مِنْ نِسٰائِكُمُ اللاّٰتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ ،رد كند با هر دو جمله از ربائب و امّهات النّساء بعيد است،براى آن‌كه اين خلاف ظاهر است و قرينه‌اى نيست و دليلى كه برآن حمل توان كردن از براى آن،و اين در جاى صفت زنانى افتاد كه مادران ربائب باشند و از آن تعدّى كردن وجهى ندارد،و دختران ربائب و إن نزلن داخل باشند در اين باب،[و] [٦]اگر دخول نرفته باشد اين حكم نبود او را در تحريم،بل رخصت است لقوله: فَلاٰ جُنٰاحَ [٣٠٢-پ] عَلَيْكُمْ .

وَ حَلاٰئِلُ أَبْنٰائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلاٰبِكُمْ ،و زنان پسرانتان كه از صلب شما

[١] .تب+عليه السلام.

[٢] .آج،لب،فق،مر،تب:يا.

[٣] .آج،لب،فق،مر:آن دمى كه،تب در حاشيه آورده:چندان كه.

[٤] .اساس:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٥] .سورۀ زمر(٣٩)آيۀ ٣٠.

[٦] .اساس:ندارد،از وز افزوده شد.