عبوس و طلاقة،أ لا ترى الى[قوله] [١]: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نٰاضِرَةٌ [٢]،و: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بٰاسِرَةٌ [٣]، و: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ، ضٰاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ، وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهٰا غَبَرَةٌ، تَرْهَقُهٰا قَتَرَةٌ [٤].

آنگه بيان و تفصيل[حال] [٥]ايشان داد هريكى را على‌حده گفت: فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ ،و امّا آنان را كه رويهاى [٦]ايشان سياه باشد. أَ كَفَرْتُمْ ،در كلام حذفى و اختصارى هست،و التّقدير:فيقال لهم أكفرتم،ايشان را گويند،و اين از جملۀ آن جايهاست كه قول اضمار كرد كه كافر شدى پس [٧]ايمانتان،يعنى پس [٨]آن‌كه اظهار كردى ايمان [٩]و منافق بودى [١٠]در آن اظهار كفر كردى كه در دل داشتى [١١]و مرتد شدى [١٢].

ربيع و ابو العاليه گفتند: بَعْدَ إِيمٰانِكُمْ ،يعنى بعد اقراركم يوم الميثاق [١٣].حسن بصرى گفت:آنانند كه اظهار كلمۀ ايمان كردند و منافق بودند،و اين بعينه مذهب ماست.عكرمه گفت:مراد جهودان و ترسايانند كه پيش ازآن‌كه رسول-عليه السّلام- آمد [١٤]،ايشان نعت و صفت او مى‌خواندند در تورات و انجيل،و مقرّ بودند.چون بيامدند [١٥]او را بديدند و بشناختند [١٦]كافر شدند،چنان كه گفت: فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ [١٧].

بعضى دگر[٢٥٢-ر]از مفسّران گفتند:قومى باشند از اهل قبلۀ ما.حارث أعور گفت از اميرالمؤمنين على [١٨]شنيدم كه مى‌گفت بر [١٩]منبر:مرد باشد كه از خانه

[٥] [١] .مج:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه‌بدلها افزوده شد.

[٢] .آج،لب،فق،مب،مر+ إِلىٰ رَبِّهٰا نٰاظِرَةٌ ،سورۀ قيامت(٧٥)آيۀ ٢٢.

[٣] .سورۀ قيامت(٧٥)آيۀ ٢٤.

[٤] .سورۀ عبس(٨٠)آيات ٣٨ الى ٤١.

[٦] .همۀ نسخه‌بدلها بجز مب:روى.

[٨] [٧] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+از.

[٩] .وز،دب،آج،لب،فق:اظهار ايمان كرده بودى.

[١٠] .بودى/بوديد.

[١١] .داشتى/داشتيد.

[١٢] .شدى/شديد.

[١٣] .همۀ نسخه‌بدلها بجز مب،مر+و.

[١٤] .مب،مر:آيد.

[١٥] .وز،مب+و.

[١٦] .دب،آج،لب،فق:نشناختند.

[١٧] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٨٩.

[١٨] .دب،مر+عليه السّلام،مب:على بن ابى طالب عليه الصّلاة و السّلام.

[١٩] .همۀ نسخه‌بدلها بجز وز+بالاى.