روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٣٥ - ترجمه

نبايد كه منع كند شما را از بهشت چندان كه [١]بر كفى كنند از خون مسلمانى،كه من از رسول-عليه السّلام-شنيدم كه گفت مردى را از آنان كه پيش شما بودند و قرحه‌اى به دست بر آمد،او [٢]كاردى بر گرفت و آن قرحه ببريد،رگ بريده شد و خون بازنايستاد تا مرد بمرد،خداى تعالى وحى كرد به پيغامبر وقت [٣]گفت [٤]:

بادرني ابن آدم بنفسه فقتلها فقد حرمت عليه الجنة ،گفت:فرزند آدم با من مبادرت كرد و مسابقت به جان خود،يعنى پيش ازآن‌كه من او را بميرانم خود را بكشت،من بهشت بر او حرام كردم.

إِنَّ اللّٰهَ كٰانَ بِكُمْ رَحِيماً ،بعضى گفتند:«كان»صله است،و معنى آن است كه:انّ اللّه رحيم بكم،و اولى‌تر آن بود تا ممكن بود كه كلام خداى را-جلّ جلاله-بر وجهى حمل كنند كه مفيد باشد و معنى‌دار بر زيادت حمل [٥]نكنند،و«كان»اين جا هم آن حكم دارد كه در جمله آيتها كه گفت: إِنَّ اللّٰهَ كٰانَ غَفُوراً رَحِيماً [٦]،و:

كٰانَ [٧]عَلِيماً حَكِيماً [٨] ،و معنى آن است كه:«كان»خبر را باشد از ماضى [٩]،و معنى آن بود اين جا در چنين مواضع كه:إنّ اللّه لم يزل عالما غفورا رحيما،خداى تعالى هميشه عالم و حليم و غفور و رحيم بوده است به شما،و اين بر سبيل مبالغه و توسّع بود.

و قوله: وَ مَنْ يَفْعَلْ ذٰلِكَ عُدْوٰاناً ،و هركه آن كند.خلاف كردند در آن‌كه «ذلك»اشارت به چيست.بعضى گفتند:اشارت به خوردن مال مردمان است به باطل،و بعضى دگر گفتند:اشارت به قتل خود است براى آن‌كه وعيد عقيب [١٠]اين هر دو چيز [١١]است.بعضى دگر گفتند:اشارت به جمله محرّمات است كه در اين سوره [١٢]گفت و بيان كرد.قول چهارم آن است كه:راجع است الى قوله تعالى: