گفتيم:اذكر يوم تبيضّ،و شايد كه عامل در او عظيم باشد،أي يعظم عذابهم يوم تبيضّ وجوه،و شايد كه معنى عذاب بود،تا تقدير چنين باشد:و هم يعذّبون عذابا عظيما يوم تبيضّ.

يحيى بن وثاب خواند:تبيضّ و تسودّ،به كسر هر دو«تا»على لغة تميم،و زهرى خواند:تبياض و تسوادّ و افعلّ و افعالّ،امّا [١]في الالوان و العيوب،گفتند مفسّران كه معنى آيت آن است كه:يوم تبيضّ وجوه المؤمنين و تسودّ وجوه الكافرين- آن روز كه رويها سپيد [٢]باشد و [٣]رويها سياه.گفتند:رويهاى سپيد [٤]رويهاى مخلصان [٥]باشد،و رويهاى سياه رويهاى منافقان [٦]باشد.

عطا گفت:رويهاى سپيد [٧]روى [٨]مهاجر [٩]و انصار باشد،و رويهاى سياه رويهاى [١٠]بني قريظه و بنى النّضير باشد.عبد اللّه عبّاس گفت:روى سپيد [١١]رويهاى [١٢]موحّدان باشد،و رويهاى سياه روى [١٣]اهل بدعت باشد.

كلبى روايت كند عن ابي صالح عن ابن عبّاس كه عبد اللّه عبّاس گفت:چون روز قيامت باشد،خداى بردارد و نصب كند هر معبودى را كه بدون او [١٤]پرستيده باشند [١٥]در دار دنيا هركسى به جانب معبود خود تازند و بشتابند،و هو قوله تعالى: نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰى [١٦]...،ما او را به آن گذاريم كه به آن تولاّ كرد [١٧].چون به او [١٨]رسند و آن خسارت و ندامت بينند دژم شوند [١٩]،از دژمى [٢٠]روهاى [٢١]ايشان سياه شود،آنجا مؤمنان بمانند و اهل كتاب براى ايشان معبودى رفع نكنند كه ايشان بت‌پرست نبوده باشند در دنيا.

[١] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:لغتان.

[١١] [٧] [٤] [٢] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:سفيد.

[٣] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+آن روز كه.

[٥] .آج،لب:مؤمنان مخلصان،فق،مب،مر:مؤمنان.

[٦] .آج،لب،فق،مب:كافران.

[٨] .مب:رويهاى.

[٩] .مب،مر:مهاجران.

[١٢] [١٠] .مب،مر:روى.

[١٣] .آج،لب،فق:رويهاى.

[١٤] .مب،مر:خداى.

[١٥] .دب:باشد.

[١٦] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ١١٥.

[١٧] .آج،لب،فق:كند.

[١٨] .آج،لب،فق:به آن.

[١٩] .مب،مر:غمگين و اندوهناك شوند.

[٢٠] .مب،مر:از آن غم و اندوه.

[٢١] .وز،دب،آج،لب،فق:روى.