روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩ - ترجمه

آن دوستى باشد مرد را كه بر احوال پوشيدۀ او مطّلع باشد تشبيها ببطانة الثّوب،براى آن‌كه ظهارة [١]همه‌كس بيند و داند،و بطانت جز مرد كه [٢]خداوند جامه است [٣]يا خواصّ او ندانند [٤]،و اين لفظ به جاى مصدر افتاد براى آن‌كه در جاى جمع لفظ واحد آورد،كه مصدر را تثنيه و جمع و مذكّر و مؤنّث يكسان باشد،قال الشّاعر:

اولئك خلصاني [٥]نعم و بطانتي و هم عيبتي من دون كلّ قريب
و مثال اين در قول رسول اللّه است كه گفت:

الانصار كرشي و عيبتي ،أى هم خواصّي و أصحاب سرّي.

لاٰ يَأْلُونَكُمْ خَبٰالاً ،أى لا يقصّرون في فعل ذلك بكم،يقال:ما ألوته كذا و لا آلوه نصيحة،يعنى تقصير نكنند به آنچه توانند كردن در حقّ شما از خبال[و فساد] [٦]، و قال امرؤ القيس:

و ما المرء ما دامت حشاشة نفسه بمدرك اطراف الخطوب و لا آل
أى مقصر في الطّلب.و الخبال،الشّر و الفساد،قال اللّه تعالى: لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ مٰا زٰادُوكُمْ إِلاّٰ خَبٰالاً [٧]...،أى شرّا و فسادا،و قال الشّاعر:

نظر ابن سعد نظرة ويب لها [٨] كانت لصحبك و المطىّ خبالا
و نصب او بر مفعول دوم است.و گفته‌اند:بر مصدرى كه فعلش محذوف است،أى يخبلونكم خبالا،و گفته‌اند:بر تمييز [٩]منصوب است و اين درست‌تر است،و قوله: وَدُّوا مٰا عَنِتُّمْ ،«ودادة»تمنّا باشد [١٠]،يعنى تمنّاى شرّ و فساد و عنت شما مى‌كنند،و«ما»مصدريّه است،فعل با او در جاى مصدر باشد كقوله تعالى:

وَ ضٰاقَتْ عَلَيْكُمُ [١١]الْأَرْضُ بِمٰا رَحُبَتْ [١٢] ...،أى برحبها،أى ودّوا عنتكم،و گفته‌اند: