روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٨٠ - ترجمه
حَتّٰى إِذٰا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَ جَرَيْنَ بِهِمْ [١] ...و كما قال الشّاعر [٢]:
يا لهف نفسي كان جدّة خالد
و بياض وجهك[٢٨١-ر]للتّراب الاعفر
حَتّٰى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ
،خداى تعالى بر اين ابهام رها نخواهد كردن تا پليد از [٣]پاك جدا كند.كوفيان خواندند:«يميّز»،به ضمّ«يا»و فتح«ميم»و تشديد «يا»ى دوم من التّمييز [٤]،و باقى قرّاء خواندند حَتّٰى يَمِيزَ الْخَبِيثَ ،به فتح«يا»و كسر«ميم»،يقال:مزت الشّىء أميزه ميزا فامتاز و انماز [٥]و ميّزت تمييزا [٦]براى تكثير فعل،چنان كه فرقت بين الشّيئين فرقا،و فرّقت بين القوم تفريقا،براى تكثير فعل.و اين تمييز مفسّران گفتند:روز احد بود از ميان مؤمنان و منافقان كه مؤمنان با رسول برفتند و منافقان نرفتند.قتاده گفت:تميز [٧]از ميان مؤمن و منافق [٨]به هجرت و جهاد بود.
ابن كيسان گفت: عَلىٰ مٰا أَنْتُمْ عَلَيْهِ ،من ظاهر الحال حتّى يبتليهم بالجهاد و الفرائض و التّكاليف الشّاقّة،خداى تعالى به اين ظاهر اسلام رها نخواهد كردن تا تكليف شاقّ كند از جهاد و اداى فرائض.
ضحّاك گفت:خداى بر اين رها نخواهد كرد [٩]تا فرق كند از ميان شما و ايشان در اصلاب آباء و ارحام امّهات تا پليد از پاك جدا كند[يعنى تا كافر از مؤمن جدا كند] [١٠]به آنكه گناه مؤمنان به جهاد فرونهد [١١]و محو كند،و حقتعالى پس از آن چند علامت نهاد كه به آن مؤمن از منافق پيدا شود [١٢]،يكى از جملۀ آن قوله [١٣]:
[١] .سورۀ يونس(١٠)آيۀ ٢٢.
[٢] .تب+شعر.
[٣] .دب،لب:پليد آن راى از،آج:پليدان را.
[٤] .اساس،وز:التميز،با توجه به دب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٥] .وز:فامتازوا انماز.
[٦] .اساس،وز:تميزا،با توجه به دب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٧] .دب،تب:تمييز.
[٨] .دب،آج،لب،فق:ميان مؤمنان و منافقان.
[٩] .دب:رها نخواهد كردن.
[١٠] .اساس:ندارد،با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[١١] .تب:بازنهد.
[١٢] .دب،آج،لب،فق:جدا شود.
[١٣] .مر+قوله.