پيغامبر را نبود كه خيانت كند [١]،چنان كه خيانت [٢]منسوب و مسند با پيغامبر باشد،و قرائت دوم برعكس اين است در معنى،يعنى هيچ پيغامبر را نبود كه به او خيانت كنند،يعنى نرسد كس را كه با پيغامبران خيانت كند.

و بعضى اهل معانى گفتند:«لام»منقول است [٣]«يغلّ»با نبىّ،و التّقدير:و ما كان النّبىّ ليغلّ،و اين«لام»براى تأكيد نفى است،يعنى [٤]پيغامبر به‌هيچ‌وجه خيانت نكند،نفى خيانت است از او بر سبيل تأكيد،و مثله قوله: مٰا كٰانَ لِلّٰهِ [٥]أَنْ يَتَّخِذَ مِنْ وَلَدٍ [٦]...،و المعنى ما كان اللّه ليتّخذ ولدا.

سدّى گفت:معنى آيت آن است كه چون برائت ساحت رسول-عليه السّلام- پديد آمد از خيانت،و آن‌كه خيانت به او لايق نباشد،لابد نسبتش با جز او بايد كردن.مفضّل گفت:معنى آيت آن است كه در او نگنجد و بر او روا نباشد و بر او گمان نبرد [٧].بر قرائت دوم [٨]كه«يغلّ»باشد،دو وجه دارد:يكى آن‌كه كس را نباشد كه با پيغامبر خيانت كند-من الغلّ از بناى ثلاثى.و وجهى ديگر آن باشد كه:

كس را نبود كه او را با خيانت نسبت كند-من الاغلال،كما يقال:أكفره و أفسقه، اذا نسبه الى الكفر و الفسق.

وَ مَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمٰا غَلَّ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ ،و هركه خيانت كند آنچه كرده باشد روز قيامت بيارد،يعنى با ميان آرد در حساب تا جزاى آن بستاند.كلبى گفت:روز قيامت آن چيز دزديده و خيانت كرده در او بيارند و در دوزخ بدارند،گويند بر او آن [٩]برگير و بيار.چون برود و آن بر گيرد بر پشت نهد و تا به كناره بيارد،او را با پس [٢٧٣-پ]افگنند و دگرباره تكليف كنند او را كه:برگير و بيار،دگرباره هم چنان كند و او را بازپس افگنند [١٠]و همچنين مى‌كنند و به اين نوع او را عذاب مى‌كنند.

[٢] [١] .اساس+به او/به او،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها زايد مى‌نمايد.

[٣] .دب،لب،فق+ان،مر:از،آج:كلمه«آن»بوده است و با خطى ديگر به صورت«از»تبديل شده است،با توجّه به مر افزوده شد.

[٤] .همۀ نسخه بدلها بجز وز+بر.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:اللّه،با توجّه به ضبط قرآن مجيد تصحيح شد.

[٦] .سورۀ مريم(١٩)آيۀ ٣٥.

[٧] .همۀ نسخه بدلها+و.

[٨] .مر:دويم.

[٩] .مر:برو و آن.

[١٠] .آج،لب،فق:او را پس افگنند.