را بهشت [١]رسد،آن‌كه خود برود او را چه رسد؟او را [٢]قسمت از ميان دوزخ و بهشت رسد،يقال:جاء فلان في آخر النّاس و اخراة النّاس و أخراة النّاس و اخريات النّاس.

فَأَثٰابَكُمْ ،جزا [٣]داد شما را،و حقيقت ثواب در جزاى خير باشد،و در جزاى شرّ حقيقت عقاب بود،امّا بر سبيل توسّع عقاب را ثواب خواند [٤]،و نظيره قوله: هَلْ ثُوِّبَ الْكُفّٰارُ مٰا كٰانُوا يَفْعَلُونَ [٥]... ،و نظير او در معنى قوله تعالى: فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِيمٍ [٦].

و حقيقت بشارت در خير و سرور باشد،و در عذاب مجاز باشد،و مثله قول الشّاعر:

اخاف زيادا ان يكون عطاؤه اداهم سودا أو محدرجة [٧]فتلا [٨]
و براى آن به لفظ ثواب گفت كه آن به جاى ثواب بود ايشان را،اگر بخلاف آن كردندى به بدل آن ثواب بودى ايشان را،و در بيت همچنين اين بند و تازيانه به جاى عطا بود او را.

حسن بصرى گفت:معنى آيت آن است كه بداد ايشان را روز احد غمى به بدل غم كافران روز بدر،تا معنى آن باشد كه:يوما لهم و يوما عليهم.و بعضى دگر گفتند:أى غمّا على غمّ،و گفته‌اند:غمّا متّصلا بغمّ،غمى پيوسته به غمى دگر.غم

[١] .دب،آج،لب،فق،مر:بازآيد به بهشت.

[٢] .دب،آج،لب،فق،مر+حاكمى(دب:جا يكى)از بهشت و دوزخ(آج،لب،فق،مر+رسد)و قسمت هر دو بر مؤمن و فاسق-للّه درّ قائل: علىّ حبّه جنّة قسيم النّار و الجنّة مر+ وصىّ المصطفى حقّا امام الانس و الجنّة همۀ نسخه بدلها بجز وز+او را چه رسد،او را.

[٣] .وز:جزاى.

[٤] .دب:كنند،مر:خوانند.

[٥] .سورۀ مطفّفين(٨٣)آيۀ ٣٦.

[٦] .سورۀ آل عمران(٣)آيۀ ٢١،توبه(٩)آيۀ ٣٦،انشقاق(٨٤)آيۀ ٢٤.

[٧] .آج،لب،فق:مدحرجة،ضبط بيت در ديوان فرزدق(١١٨/١)چنين است:است: فلمّا خشيت ان يكون عطاؤه اداهم سودا أو محدرجة سمرا

[٨] .دب،آج،لب،فق+يعنى السّياط.