روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٥ - ترجمه

كافر شدند و تكذيب كردند او را،خداى تعالى به تقريع ايشان اين آيت فرستاد: وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَيْمٰانِهِمْ ،گفت:سوگند خوردند غايت سوگند [١]كه اگر پيغامبرى به ايشان آيد ره‌يافته‌تر باشند از هريكى از جهودان و ترسايان. فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ ،چون به ايشان آمد پيغامبرى،و آن محمّد بود-صلّى الله عليه [٢]-[٤٧-ر]، مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ نُفُوراً ، نيفزود ايشان را الّا نفرت و رميدن و قبول ناكردن.و معنى آن‌كه:نيفزودند ايشان عند بعثه [٣]و دعوت او الّا نفور [٤]،چنان كه در نزول سورت بيان كرديم فى قوله: إِذٰا مٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ [٥]-الآيات.

اِسْتِكْبٰاراً فِي الْأَرْضِ ،نصب او بر مفعول له است،و گفتند بر مصدرى محذوف الفعل،يعنى،استكبروا استكبارا.و قول اوّل روشن‌تر است و بهتر براى تكبّر و تعظيم در زمين. وَ مَكْرَ السَّيِّئِ ،و براى مكر بد،يعنى براى فعل قبيح.كلبى گفت:

اجتماع ايشان خواست بر كفر،و گفتند منع ايشان بود اتباع خود را از ايمان به رسول و متابعت او.و اين،صورت«اضافة الموصوف الى صفته»دارد [٦].و در معنى نه چنين است،و اين را مثال بسيار است.منها قوله: وَ إِنَّهُ لَحَقُّ الْيَقِينِ [٧].و قولهم:مسجد الجامع،و بقلة الحمقاء،و دار الآخرة،على تأويل حق [٨]العلم اليقين،و مسجد الموضع الجامع،و بقلة الحبّة [٩]الحمقاء،و دار الحياة الآخرة.

وَ لاٰ يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلاّٰ بِأَهْلِهِ ،گفت:در نرسد مكر بد مگر به اهلش.

و الحيق،اللّحاق و النزول،و الاحاطة.و اين آن بود كه ايشان انداختند كه رسول را -عليه السّلام-به مكر بكشتند خداى تعالى مكر ايشان با نحر ايشان گردانيد و روز بدر همه را جمع كرد تا به دست [١٠]رسول-عليه السّلام-كشته شدند.و از جمله قرّا حمزه خواند:و مكر السّيئ،به تخفيف همزۀ اوّل بى‌تشديد،و باقى قرّا مشدّد [١١]خواندند.