سخن نتوانند گفتن [١]و دستهاى ايشان با ما سخن گويد.در سخن گفتن دست چند قول گفتند:يكى آن‌كه خداى تعالى او را باز آفريد [٢]خلقتى كه به او [٣]سخن توان- گفتن [٤]،و آلتى و مخارجى كه به آن سخن توان گفتن،و اين قول درست‌تر است.

قولى دگر آن است كه:كلام در دست ايشان آفريند،آنگه بر مجاز،محلّ كلام را متكلّم خواند.وجهى ديگر آن است كه:ممتنع نباشد كه خداى تعالى علامتى پديد آرد بر دستهاى ايشان كه مردم از آن بدانند كه ايشان معصيت كرده‌اند.آنگه آن را بر توسّع شهادت خواند،چنان كه گويند:عينك تشهد بسهرك،چشمت گوايى [٥]مى‌دهد كه نخفته‌اى [٦]،و امثال اين.

و بيان اين قول،حديث ابو سعيد خدرى [٧]،كه گفت:رسول-عليه السّلام-گفت:

چون روز قيامت باشد خداى تعالى بر كافران علامتى پديد آرد كه مردم بدانند كه ايشان گناهكارند،چون پرسند از او اقرار ندهد،خداى تعالى بفرمايد تا فريشتگان بر او گواهى [٨]دهند،هم اقرار ندهد،بفرمايد تا پيغامبران بر او گواهى دهند،هم اقرار ندهند [٩].بفرمايد تا همسايگان بر او گواهى [١٠]دهند،هم اقرار ندهد،بفرمايد تا اعضاى او بر او گواهى دهند،فذلك قوله: اَلْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلىٰ أَفْوٰاهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنٰا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمٰا كٰانُوا يَكْسِبُونَ .

عقبة بن عامر گفت كه رسول-عليه السّلام-گفت:اوّل عضوى كه از آدمى سخن گويد ران چپ او باشد.در دگر خبر آمد كه رسول-عليه السّلام-گفت:اوّل عضوى كه از آدمى سخن گويد،ران او بود و كف دستش.در اين خبر و مانند اين توقّف باشد براى آن‌كه معارف اهل قيامت ضرورى بود و ايشان ملجأ باشند به ترك قبايح ازآنجا كه به ضرورت دانند كه:لو جادلوها يحيل بينهم و بينها.

[١] -آج،لب افزوده:و آلتى و مخارجى كه به آن سخن توان گفتن.

[٢] -دا،آج،لب:باز آفريند.

[٣] -دا،به آن،آج،لب:با او.

[٤] -آج،لب:سخن گفتن توان.

[٥] -دا،آج،لب:گواهى.

[٦] -اساس و آب:نخفتۀ‌ى.

[٧] -دا،آج،لب،افزوده:است.

[٨] -دا،آج:گوايى.

[٩] -دا:ندهد.

[١٠] -دا:گوايى.