روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٣٥
مرگ؟گفت:از آيتى مىترسم در كتاب خداى تعالى،و هى قوله تعالى: وَ بَدٰا لَهُمْ مِنَ اللّٰهِ مٰا لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ .
وَ بَدٰا لَهُمْ سَيِّئٰاتُ مٰا كَسَبُوا وَ حٰاقَ بِهِمْ مٰا كٰانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ ،و پيدا شود ايشان را بدى آنچه كرده باشند و به ايشان رسد جزاى آن استهزا كه در دنيا بر [١]مؤمنان كرده باشند.
فَإِذٰا [٢]مَسَّ الْإِنْسٰانَ ضُرٌّ دَعٰانٰا ،حقتعالى از [٣]خصال بد آدمى در اين آيت يكى بازگفت كه:چون آدمى را بلايى و محنتى و نكبتى رسد،ما را بخواند. ثُمَّ إِذٰا خَوَّلْنٰاهُ نِعْمَةً مِنّٰا ،آنگه چون نعمتى دهيم او را از خزاين خود،گويد: إِنَّمٰا أُوتِيتُهُ عَلىٰ عِلْمٍ ،اين مرا كه دادند [٤]از آن دادند كه دانستند [٥]كه من اهل اينم [٦].قتاده گفت: عَلىٰ عِلْمٍ عندى،بر [٧]علمى كه نزديك من بود از معرفت وجوه اكتساب، چنان كه قارون گفت،حقتعالى گفت به تكذيب او: بَلْ هِيَ فِتْنَةٌ ،بل آن نعمت فتنت و بليّه [٨]اوست.حسين بن الفضل گفت:«هى»راجع است با كلمت،يعنى آن كلمه كه گفت: أُوتِيتُهُ عَلىٰ عِلْمٍ ،آن فتنه و امتحان او بود،و لكن بيشترين مردمان ندانند.
قَدْ قٰالَهَا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ،گفت،گفتند اين كلمه يعنى، أُوتِيتُهُ عَلىٰ عِلْمٍ ، آنان كه پيش ايشان بودند،يعنى قارون،فى قوله: إِنَّمٰا أُوتِيتُهُ عَلىٰ عِلْمٍ عندي. فَمٰا أَغْنىٰ عَنْهُمْ مٰا كٰانُوا يَكْسِبُونَ ،از ايشان غنا نكرد آنچه اندوختند و به فرياد ايشان نرسيد،بل عذاب خداى بديدند و بچشيدند.
فَأَصٰابَهُمْ سَيِّئٰاتُ مٰا كَسَبُوا ،به ايشان رسيد سيّئات و بدى آنچه كرده بودند از امّت سلف،يعنى،جزاى آن. وَ الَّذِينَ ظَلَمُوا ،و آنان كه ظالم و كافراند از اين امّت،برسد به ايشان جزاى سيّئات آنچه كرده باشند،يعنى،چنان كه ايشان مسلم
[١] -آج،لب:با.
[٢] -اساس،آب،آج،لب:و اذا،كه با توجّه به قرآن مجيد تصحيح شد.
[٣] -آج،لب:در.
[٤] -دا،آج،لب:گويد:مرا اين كه دادند.
[٥] -آج،لب:كه ديدند و دانستند.
[٦] -دا:آنم.
[٧] -دا:به تقدير.
[٨] -دا:بليّت.