روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٤٤ - ترجمه
وَ مٰا عَلَيْنٰا إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِينُ ،و بر ما هيچ نيست الّا رسانيدنى با بيان.
قٰالُوا إِنّٰا تَطَيَّرْنٰا بِكُمْ ،گفتند اهل آن شهر از كافران كه:ما شما را به فال بد گرفتهايم.مقاتل گفت:اين براى آن گفتند كه آن سال باران نيامد،گفتند اين به شومى شماست. لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ ،اگر شما بازنهايستى [١]از اين گفتار سنگ سار كنيم شما را. وَ لَيَمَسَّنَّكُمْ مِنّٰا عَذٰابٌ أَلِيمٌ ،و شما را از ما عذابى رسد دردناك.
قٰالُوا ،رسولان گفتند [٢]: طٰائِرُكُمْ مَعَكُمْ ،فال بد و شوم شما با شماست از كفرتان،و معاصى كه كنى [٣].عبد اللّه عبّاس و ضحّاك گفتند:حظّكم من الخير و الشرّ،بهرهتان از خير و شرّ.قتاده گفت:عملتا[ن] [٤]،بيانه قوله: وَ كُلَّ إِنسٰانٍ أَلْزَمْنٰاهُ طٰائِرَهُ فِي عُنُقِهِ... [٥]حسن و اعرج خواندند در شاذّ:طيركم،بىالف. أَ إِنْ ذُكِّرْتُمْ ،اگر شما را ياد دهند [٦]و وعظ كنند.ابن كثير و نافع و ابو عمرو و مفضّل عن عاصم خواندند:أين ذكّرتم،همزۀ دوم به يا و همزۀ بين بين،و باقى قرّا خواندند به دو همزه[٥٣-پ]محقّق [٧].و در جواب«ان»خلاف كردند،بعضى گفتند:جواب او محذوف است و التّقدير:أين ذكّرتم قلتم هذا القول،يعنى قول: لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَ لَيَمَسَّنَّكُمْ مِنّٰا عَذٰابٌ أَلِيمٌ ،اگر شما را ياد دهند هم اين قول گويى كه مىگويى [٨]از تهديد و وعيد به رجم و مسّ عذاب.و گفتند:جواب او مقدّم است،و التّقدير:أ إن ذكّرتم فطائركم معكم،اگر شما را ياد دهند و با سر انديشه برند،بدانى [٩]كه فال شما با شماست.بعضى دگر [١٠]گفتند:قول مضمر است اين جا و التّقد[ير]:أ إن ذكّرتم تطيّركم،قلتم: بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ ،اگر شما را ياد دهند تفأّل شما مقرّ آيى [١١]و به زبان خود بگويى كه ما مسرفانايم و بىانصافان.
[١] -آج،لب:به آن نايستيد.
[٢] -آج،لب:گفتند آن رسولان.
[٣] -آج،لب:مىكنيد.
[٤] -اساس:ندارد،از دا،افزوده شد.
[٥] -سورۀ بنى اسرائيل(١٧)آيۀ ١٣.
[٦] -اساس:دهد،به قياس با نسخۀ دا،تصحيح شد.
[٧] -آج،لب:مخفّف.
[٨] -آج،لب:گوييد كه ما مىگوييم.
[٩] -دا:ندانى.
[١٠] -آج،لب:ديگر.
[١١] -آج،لب:آييد.