روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦٥ - ترجمه
إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرٰابَ ،اى تواثبوا،چون به بالاى محراب فروجستند،من السّورة و هى الوثبة بشدّة،و قالوا:الوثوب من السّور،و هو الحائط الطّويل.اشتقاق كلمه از هر دو ممكن است.
إِذْ دَخَلُوا عَلىٰ دٰاوُدَ ،چون در نزديك داود شدند، فَفَزِعَ مِنْهُمْ ،بترسيد [١]از ايشان.در وجه ترس او از ايشان چند قول گفتند:يكى آنكه،براى آن بترسيد كه بىدستورى در آمدن [٢].قولى ديگر آنكه،به بىوقت آمدند و او را وقت عبادت بود و در اين وقت عادت نبودى كه كس [٣]پيش او رفتى.قولى دگر آنكه،از ره بام به ديوار فروجستند.قولى ديگر آنكه،نه صورت مردمان روزگار داشتند ايشان،چو ديدند كه داود بترسيد،گفتند: قٰالُوا لاٰ تَخَفْ ،مترس. خَصْمٰانِ ،اى نحن خصمان.و عرب بسيار مبتدا بيفگند و نيز خبر چون در كلام دليلى باشد بر حذفشان،چنان كه يكى از ما گويد:سامع مطيع [٤]،اى انا كذلك.و در دعوات حج آمد:آئبون [٥]تائبون لربّنا حامدون الى ربّنا راغبون،اى نحن كذلك،و قال الشّاعر:
أ راحلون [٦]فنبكى ام مقيمونا
اى،انتم.و مانند اين بسيار است در نظم و نثر.قيل: خَصْمٰانِ ،اى قبيلان و جمعان خصمان،ما دو گروهيم مخاصم.و گفتند:ما دو مرديم مخاصم.
بَغىٰ بَعْضُنٰا عَلىٰ بَعْضٍ ،كه بهرى از ما بر بهرى بغى كرد، فَاحْكُمْ بَيْنَنٰا بِالْحَقِّ ، ميان ما حكم كن به حق، وَ لاٰ تُشْطِطْ ،و شطط مكن [٧].ابو رجاء العطاردى [٨]در شاذّ خواند:و لا تشطط،به فتح«تا»و ضمّ«طا»،يقال:شطّ فى الحكم و اشطّ شططا و اشطاطا [٩].
[١] -آج،لب:بترسيدند.
[٢] -دا،آج،لب:در آمدند.
[٣] -دا،آج،لب:كسى.
[٤] -دا:سامع و مطيع.
[٥] -اساس:آيبو،به قياس با نسخۀ دا،تصحيح شد.
[٦] -دا:اذا خلون.
[٧] -دا:ميل مكن.
[٨] -اساس:العطارد،به قياس با نسخۀ دا،تصحيح شد.
[٩] -دا،آج،لب،افزوده:قال الشاعر،شعر: تشطّ غدا دار جيراننا و للدّار بعد غد ابعد و قال آخر،فى اشط،شعر: ايا لقومى قد اشطّت عواذلى و يزعمن ان اودى بحقّى و باطلى