روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٧١ - ترجمه
بنو [١]عمّ النبىّ و اقربوه [٢]
احبّ النّاس [٣]كلّهم اليّا
فان يك حبّهم رشدا اصبه
و لست بمخطئ ان كان غيّا
واو معروف است به حاضر جوابى،گفتند:چون اين بيتها بگفت،بنو قشير [٤]گفتند:او را: [٥]قد شككت فى دينك.او گفت:أ فترون اللّه شكّ حيث قال: وَ إِنّٰا أَوْ إِيّٰاكُمْ لَعَلىٰ هُدىً أَوْ فِي ضَلاٰلٍ مُبِينٍ .او در همسايگى بنى قشير [٦]فرود آمده بود و ايشان مجبّر بودند واو عدلى،به شب سنگ به او مىانداختند.او گفت ايشان را:
شرم ندارى به شب سنگ مىاندازى به سراى من؟گفتند:ما رميناك،بل اللّه رماك،ما تو را سنگ نمىاندازيم خداى مىاندازد.گفت:دروغ بر خداى منهى چه اگر او انداختى خطا نيامدى.لو انّ اللّه رمانى لما اخطأنى،مفحم شدند.بعضى دگر گفتند:«او»به معنى«واو»است هر دو جاى،و كلام بر تمييز و تفصيل، و تقدير:آنكه:و انّا لعلى هدى و ايّاكم فى ضلال مبين،ما بر ره راستيم و شما بر ضلال،چه عرب را عادت بود دو چيز مختلف درهم آرند و به يك جاى بگويند كه دانند كه مخاطب هريك به جاى خود بداند نهادن.مثل قوله: وَ مِنْ رَحْمَتِهِ [٧]جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهٰارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ... [٨]فالسكون فى اللّيل و ابتغاء الرّزق فى النهار،و«او»به معنى«واو»در قرآن و اشعار هست،فى قوله: ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ فَهِيَ كَالْحِجٰارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً... [٩]...قيل:اراد و اشدّ قسوة على احد التأويلات [١٠].و قوله:...الى مائة الف او يزيدون [١١]،معناه،و يزيدون.چنان كه جرير گفت: [١٢]
أ ثعلبة الفوارس او رياحا
عدلت بهم طهيّة و الخشابا
اراد:و رياحا.وجهى دگر در روايت [١٣]آن است، [١٤]على تكرار المبتدأ و الخبر
[١] -دا:بنى.
[٢] -دا:و اقربيه.
[٣] -اساس:الناس خير،كه به قياس با ديگر نسخه بدلها زايد مىنمود و حذف شد.
[٦] [٤] -اساس:بنو قشر،به قياس با نسخۀ دا،تصحيح شد.
[٥] -دا،آج،لب،افزوده:نراك.
[٧] -كليۀ نسخهها:من آياته.
[٨] -سورۀ قصص(٢٨)آيۀ ٧٣.
[٩] -سورۀ بقره(٢)آيۀ ٧٤.
[١٠] -دا:هذا لتأويلات.
[١١] -سورۀ صافّات(٣٧)آيۀ ١٤٧.
[١٢] -دا،آج،لب،افزوده:شعر.
[١٣] -دا:در آيت،آج،لب:به روايت در آيت.
[١٤] -دا،آج،لب،افزوده:كه.