روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٤٩
سبحانك ربّى تباركت و تعاليت ذا الجلال و الاكرام ،آنگه جان بدهد،تا نماند جز يك خداى-عزّ و جلّ-.
آنگه رسول گفت:خلق جبريل بر ميكايل چندان تفاوت دارد كه كوهى بر تلّى.
بعضى دگر گفتند: إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ اللّٰهُ ،استثناست ازآنكه پيش ايشان [١]مرده باشند [٢]كه يكبار ديگر نميرند [٣]به نفخ صعقه.
از جابر عبد اللّه انصارى روايت كردند كه او گفت:استثنا از موسى است- عليه السّلام-كه او يكبار بمرده است،فى قوله: ...وَ خَرَّ مُوسىٰ صَعِقاً [٤]و اين بر تفسير آنكس باشد كه«صعق موسى»را به مرگ تفسير كند.گفتند:دليل اين تأويل آن است[١٢٣-ر] [٥][كه انس روايت كرد كه:يك روز مردى جهود در بازار مدينه مىگفت:و الّذى اصطفى موسى على البشر:به آن خداى كه موسى را بر آدميان بگزيد.انصارى طپانچه بر روى او زد و گفت:چنين مىگويى و رسول خدا در ميان ماست!رسول-صلّى اللّه عليه و آله و سلم- [٦]اين آيت بخواند،آنگه چون با جاى استثنا رسيد،گفت:اول كس كه سر از گور بر دارد من باشم كه بنگرم موسى را بينم كه دست در قائمهاى از قوائم عرش زده،ندانم تا او را پيش از من زنده كرده باشند يا او از آنان باشد كه خداى در اين آيت استثنا كرد،بقوله: إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ اللّٰهُ .
كعب الاحبار [٧]گفت:دوازده كس باشند:هشت فرشته كه حاملان عرشاند و جبرئيل و ميكائيل و عزرائيل و اسرافيل.
ضحّاك گفت:رضوان باشند [٨]و مالك و حور العين و خزنۀ دوزخ.
قتاده گفت:خداى عالمتر است به آنكه استثنا كرد.
حسن گفت:مستثنى خداست،لقوله: وَ يَبْقىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلاٰلِ وَ الْإِكْرٰامِ [٩].و گفتند:ماران و كژدمان [١٠]دوزخ باشند.و بر اين اقوال آنان كه مستثنى
[١] -دا:پيش از آنان،آج،لب:پيش آن.
[٢] -دا،آج،لب:بمرده باشند.
[٣] -آج،لب:بميرند.
[٤] -سورۀ اعراف(٧)آيۀ ١٤٣.
[٥] -نسخه اساس و آب به همينجا پايان گرفته است.از آج،افزوده شد.
[٦] -دا:عليه السّلام.
[٧] -آج،لب:الاخبار.
[٨] -دا:باشد.
[٩] -سورۀ رحمان(٥٥)آيۀ ٢٧.
[١٠] -دا:گزدمان.