روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٦٥ - ترجمه

گويند در عقوبت و فعال [١]. وَ مَزَّقْنٰاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ ،اى،فرّقناهم غاية التّفريق، و بپراگنديم ايشان را غايت پراگندن [٢].

شعبى گفت:اما غسّان [٣]به شام افتادند و انصار [٤]به مدينه افتادند و خزاعه به تهامه افتادند و ازد به عمّان افتادند.و قوله: كُلَّ مُمَزَّقٍ ،رواست كه مصدر باشد و رواست كه موضع باشد چنان كه گويند:ذهبت به كلّ مذهب، إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِكُلِّ صَبّٰارٍ شَكُورٍ ،در اين آيتى [٥]هست و علامتى و دلالتى هر صابرى شاكرى [٦]را.و فعّال و فعول هر دو بناى مبالغت است.مطرّف بن عبد اللّه گفت:«صبّار»و«شكور»هر دو مؤمنى باشد [٧]كه بر بلا صابر بود [٨]و بر نعمت شاكر.

وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ ،اهل كوفه«صدّق»خواندند به تشديد دال، يعنى:ابليس ظنّ خود در حقّ ايشان راست [٩]و به ايشان گمان راست برد آنجا كه گفت: ...فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ [١٠].و قال: ...وَ لاٰ تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شٰاكِرِينَ [١١].

و قال: لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ [١٢]-الآية.و باقى قرّا خواندند:«صدق»به تخفيف،اى، صدق عليهم فى ظنّه بهم [١٣]،صادق آمد در آن ظنّ كه به ايشان [١٤]برد،و معنى يكى است. فَاتَّبَعُوهُ ،ايشان پى او[٢٥-پ]گرفتند و فرمان او بردند در طغيان و عصيان.

إِلاّٰ فَرِيقاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ،الّا گروهى از مؤمنان كه ايشان اين نكردند.و اين آن گروه‌اند كه در وقت سوگند استثنا كرد ايشان را و گفت: إِلاّٰ عِبٰادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ [١٥].

وَ مٰا كٰانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطٰانٍ ،آنگه توهين كار شيطان را گفت:او را بر ايشان دستى و سلطانى و قهرى [١٦]نيست.و در كلام محذوفى هست و التقدير:الّا ما [١٧]خلّينا بينه