روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٨ - ترجمه
قال الشاعر: [١]
يومان:يوم مقامات و اندية،
و يوم سير الى الأعداء تأويب
اى رجوع بعد رجوع.اين قول عبد اللّه عبّاس و مجاهد و قتاده و ضحّاك است.
و بعضى دگر [٢]گفتند:التأويب،سير النّهار كلّه،كوهها را گفتيم:همه روز با او مىروى [٣].[كما قال ابن مقبل،شعر:
لحقنا بحىّ [٤]اوّبوا السّير بعد ما [٥]
دفعنا شعاع الشّمس و الطّرف مجنح [٦]] [٧]
وَ الطَّيْرَ
،قرائت عامّۀ قرّا نصب است.و از يعقوب روايت كردند كه او به رفع خواند،عطفا على اللّفظ.و وجه نصب در او دو قول است:يكى،عطفا على محلّ الجبال،چه محل او نصب است براى آنكه مناداست و منادى منصوب باشد ازآنكه مفعول به بود،و مثله قول الشّاعر [٨]:
الا يا زيد و الضّحاك!سيرا
فقد جاوزتما حمز الطّريق [٩]
وجه ديگر [١٠]به اضمار فعلى [١١]،و سخّرنا الطّير.و مثله قول الشّاعر [١٢]:
علّفتها تبنا و ماء باردا
اى،و سقيتها ماء باردا.
و قوله: يٰا جِبٰالُ !معنى نه آن است كه ما كوه جماد را ندا كرديم،معنى آن است كه:ما كوهها را چنان مسخّر كرديم كه بندۀ مأمور را كه او را بفرمايند و ندا كنند.
طاعت دارد و فرمان برد. وَ أَلَنّٰا لَهُ الْحَدِيدَ ،و آهن را بر دست او نرم كرديم.تا در اخبار هست كه آهن بر دست او چون موم نرم كرد،يا چون خمير يا چون گل تر.تا او چنان كه خواستى [١٣]مىگردانيدى بىآتش و گذين [١٤]و سندان.
[١] -دا،آج،لب،افزوده:شعر.
[٢] -آج،لب:ديگر.
[٣] -دا:مىرود.
[٤] -آج،لب:لحقتا الجى.
[٥] -آج،لب:بعدها.
[٦] -آج،لب:مخيح.
[٧] -اساس و آب:ندارد،از دا افزوده شد.
[٨] -دا،آج،لب،افزوده:شعر.
[٩] -دا:جاورتما خمر الطريق.
[١٠] -دا،آج،لب،افزوده:آنكه.
[١١] -دا،آج،لب،افزوده:اى.
[١٢] -دا،آج،لب،افزوده:شعر.
[١٣] -دا،آج،لب،افزوده:به دست.
[١٤] -كذا در اساس و دا،آب:گزين،آج،لب:كرين.