روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨٦ - ترجمه
قتاده گفت:اين آنگه باشد كه از گورها برخيزند.ابن معقل گفت:چون عذاب خداى بينند روز قيامت.
وَ أُخِذُوا مِنْ مَكٰانٍ قَرِيبٍ ،يعنى هركجا باشند خداى به ايشان نزديك بود به معنى قدرت.
وَ قٰالُوا آمَنّٰا بِهِ ،گويند در وقت آنكه عذاب بينند امّا [١]در دنيا يا در آخرت، ما ايمان آورديم ايمانى كه سود ندارد ايشان را. وَ أَنّٰى لَهُمُ التَّنٰاوُشُ ،اى و من اين لهم تناول التّوبة،و از كجا باشد ايشان را كه به تو به رسند[٣٣-پ]و دريابند آنچه تمنّا- كنند از قبول توبه و زوال عذاب،يعنى،توبه چگونه يابند ايشان و توبه از ايشان دور باشد چه حالت حالت الجا[باشد] [٢].
عبد اللّه عبّاس گفت:معنى آن است كه ايشان تمنّاى رجوع با دنيا كنند و اين دور باشد از ايشان و هرگز نبود.ابو عمرو و حمزه و كسائى و خلف خواندند:تناؤش،به مدّ و همزه،و هو الابطاء و البعد.و يقال تناوشت الشّىء اذا اخذته من بعيد،و النّئيش [٣]:
الشّىء البطىء [٤]،و تناوش القوم فى الحرب،اذا تدانوا [٥]و تناول بعضهم بعضا.و ابو عبيده اختيار ترك همز [٦]كرد براى آنكه معنى تناول است.و گفت معنى بعد صحيح نباشد،چگونه گويد:أنّى لهم البعد من مكان بعيد [٧].و اگر تفسير برآن كنند كه:من مكان بعيد من الآخرة،از جايى كه از آخرت دور باشد،آن دنيا باشد.و در دنيا قبول
[١] -دا:ان ما.
[٢] -اساس با خطى ديگر در حاشيه افزوده است.
[٣] -اساس و آب«التبس»خوانده مىشود كه با توجه به دا و معنى جمله تصحيح شد.
[٤] -دا،آج،لب،افزوده:و قال الشاعر: تمنّى نئيشا ان يكون اطاعنى و قد حدثت بعد الامور امور و قال آخر،شعر: و جئت نئيشا بعد ما فاتك الخير و باقى قرّا همزه خواندند من النّوش.يقال:نشته و انتشته و تناوشته اذا تناولته.قال الراجز: فهى تنوش الحوض نوش من علا نوشا به يقطع اجواز الفلا
[٥] -دا:تأنوا
[٦] -آج،لب:همزه.
[٧] -دا،افزوده:و معنى بعد و تباطى و تلائم نيست،چنان كه ابو عبيده گفت.و ابو عمرو گفت:تناؤش،به همزه تناول باشد از جايى دور.و معنى هر دو قرائت يكى باشد.