روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٧٤ - ترجمه
ايشان گفتند:ما ايمان نياريم به اين قرآن و نه به آن كتابها كه پيش اين [١]فرستادند از تورية و انجيل و زبور و صحف،و اين مشركان عرب بودند كه ايشان به هيچ پيغامبر ايمان نداشتند.آنگه حال ايشان در مآلشان بازگفت،گفت:يا محمّد اگر تو بينى آنگه كه اين [٢]ظالمان و كافران را كه بعضى با بعضى مىگويند و سخن با يكديگر رد مىكنند و سؤال و جواب مىكنند، يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ، مستضعفان گويند و اتباع و اراذل،مستكبران را و رؤسا را: لَوْ لاٰ أَنْتُمْ لَكُنّٰا مُؤْمِنِينَ ، اگر نه شما بودى ما مؤمن بودمانى.الّا آن است كه شما ما را اغرا [٣]و اغوا كردى و از راه ببردى. مستكبران گويند مستضعفان را: أَ نَحْنُ صَدَدْنٰاكُمْ عَنِ الْهُدىٰ ،ما بازداشتيم شما را از راه راست و ايمان چون هدى و بيان [٤]به شما آمد؟ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ ،بل گناهكار شما بودى. مستضعفان جواب دهند،گويند: بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَ النَّهٰارِ ،بل ما را آن گمراه كرد كه كردى از مكر در شب و روز و دعوت با كفر و اضلال.و اضافت مكر كرد با شب و روز بر سبيل توسّع و اين را ظرف متّسع فيه خوانند [٥]،من باب قولهم:ليل قائم و نهار صائم.و مثله قول الشاعر: [٦]
يا سارق اللّيلة اهل الدّار
و قال آخر [٧]:
و نمت و ما ليل المطىّ بنائم
المعنى،مكر كم [٨]باللّيل و النّهار.
إِذْ تَأْمُرُونَنٰا أَنْ نَكْفُرَ بِاللّٰهِ ،چون مىفرمودى ما را كه كافر شويم به خداى تعالى [٢٩-ر] وَ نَجْعَلَ لَهُ أَنْدٰاداً ،و او را امثال و همتايان بداديم [٩]و اينهمه به دعوت و اغواى شما [١٠]بود وَ أَسَرُّوا النَّدٰامَةَ ،و پشيمانى اظهار كنند چون عذاب بينند در وقتى كه ايشان را سود ندارد.و گفتند:اسرّوا،اى،كتموا،و پشيمانى بازپوشند چون
[١] -آج،لب:پيش از اين.
[٢] -دا:اگر تو بينى اين.
[٣] -لب:اغر.
[٤] -آج،لب:ايمان.
[٥] -دا:متّسع خوانند.
[٦] -دا،لب،افزوده:شعر،آج:مصرع.
[٧] -آج،لب،افزوده:شعر.
[٨] -دا:بل مكرتم،آج،لب:بل مكركم.
[٩] -دا:آريم،آج،لب:بداريم.
[١٠] -دا،آج،لب:و اغرا و اغواى شما.