إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِيرٌ لَكُمْ ،نيست او شما را الّا ترساننده‌اى از پيش عذابى سخت كه عذاب دوزخ است.و قوله: أَنْ تَقُومُوا ،در محلّ او دو وجه گفتند:يكى [٢]جرّ است بر بدل«واحدة».دگر آن‌كه رفع است بر خبر ابتداى محذوف،و التّقدير:و هى ان تقوموا للّه.و قوله: مَثْنىٰ وَ فُرٰادىٰ ،محلّ هر دو نصب است بر حال از فاعل،و الجنّة، الجنون،[و الجنّة،الجنّ] [٣]،و الجنّة،التّرس،و الجنّة،البستان الكثير الشّجر.آنگه [٤]تفكّر و انديشه كنى تا بدانى كه به صاحب شما يعنى محمّد-صلّى اللّه عليه و آله-ديوانگى [٥]نيست چه ايشان چون انكار [٦]او فروماندند گفتند:ديوانه است.حق‌تعالى گفت:او ديوانه نيست. إِنْ هُوَ ،نيست او،و«ان»به معنى«ما»ى نافيه است. إِلاّٰ نَذِيرٌ لَكُمْ ، الّا ترساننده‌اى شما را از پيش [٧]عذابى سخت به دردآرنده [٨]،يعنى عذاب دوزخ[٣٢-پ].

قُلْ مٰا سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ ،آنگه گفت:بگو اى محمّد كه هر مزدى كه من از شما مى‌خواهم شما راست،يعنى مرا طمع مزدى نيست به شما. إِنْ أَجْرِيَ إِلاّٰ عَلَى اللّٰهِ ،مزد من نيست مگر به خداى تعالى. وَ هُوَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ،و او بر همه چيزى گواه است.

قُلْ إِنَّ رَبِّي يَقْذِفُ بِالْحَقِّ ،بگو اى محمد كه خداى من حق به من اندازد و به من فرستد به وحى،يعنى هيچ حال بر من پوشيده نمى‌ماند ازآن‌كه خداى تعالى [٩]به-

[١] -دا،بجاى عبارت«خداى و ابتغاى رضا او...تفكر كنى و انديشه»كه در متن و در ديگر نسخه‌ها آمده،آورده است:مراد نه قيام بر رجل است،مراد اقبال و اجتهاد است،كقولهم:فلان قائم بالامر.و فايدۀ«مثنى»و «فرادى»آن است كه چون دو كس در كارى نظر و تفكّر كنند به شرايط،چون ايشان را علم حاصل شود به آن‌كه مشاورت كنند و معارضه،آنچه نظر ايشان به آن ادا كرده بود ايشان را برآن ثبات بود و«فرادى»براى آن‌كه چون نظر كند تنها مزاحمت غيرى مشغول نكند او را نظر او صادق باشد.

[٢] -دا،آج،لب،افزوده:آن‌كه.

[٣] -اساس و آب ندارد،از دا افزوده شد.

[٤] -آج،لب:گفت آنگه.

[٥] -دا:ديوانگيى.

[٦] -دا،آج،لب:از كار.

[٧] -دا:در پيش.

[٨] -آج،لب:بردارنده.

[٩] -دا،افزوده:از آن.