پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٩

به علاوه قيامت براى همه انسان‌ها در يك روز تحقق مى‌يابد، چرا كه زمين و آسمان بايد دگرگون شود، و عالمى نو ايجاد گردد، و حيات نوين انسان‌ها در آن عالم نو صورت گيرد، با اين حال راهى جز اين نيست در ميان دنيا و آخرت برزخى باشد، و ارواح بعد از جدا شدن از بدن‌هاى مادّى عنصرى به برزخ منتقل گردند، و تا پايان دنيا در آنجا بمانند، و پس از پايان دنيا و آغاز شدن قيامت، همه باهم محشور نشوند، زيرا ممكن است هر انسانى براى خود مستقلًا قيامتى داشته باشد، چرا كه قيامت بعد از فناء دنيا و تبديل زمين و آسمان‌ها به زمين و آسمان‌هاى ديگرى است.

از اين گذشته از رواياتى استفاده مى‌شود كه در برزخ پاره‌اى از كمبودهاى تعليم و تربيت افراد مؤمن جبران مى‌گردد، درست است كه آنجا جاى انجام عمل صالح نيست، ولى چه مانعى دارد كه محل معرفت بيشتر و آگاهى افزون‌تر باشد؟

در حديثى از امام موسى بن جعفر عليه السلام مى‌خوانيم: مَنْ ماتَ مِنْ أَوْلِيائِنا وَشِيعَتِنا وَلَمْ يُحْسِنُ الْقُرانَ عُلِّم فى قَبْرِهِ لِيَرْفَعُ اللَّهُ بِهِ مِنْ دَرَجَتِهِ، فَانَّ دَرَجاتِ الْجَنَّةِ عَلى‌ قَدْرِ آياتِ الْقُرآنِ، يُقالُ لَهُ اقْرَأْ وَارْقَ، فَيَقْرأُثُمَّ يَرْقى‌:

«هركس از دوستان و پيروان ما بميرد و هنوز قرآن را به طور كامل فرا نگرفته باشد در قبرش به او تعليم مى‌دهند، تا خداوند بدين وسيله درجاتش را بالا برد چرا كه درجات بهشت به اندازه آيات قرآن است به او گفته مى‌شود بخوان و بالا رو، او مى‌خواند (از درجات بهشت) بالا مى‌رود». [١]

[١]. اصول كافى، جلد ٢، صفحه ٦٠٦، باب فضل حامل القرآن، حديث ١٠.