البتّه منظور از مال و فرزندان، مال و فرزندانى نيست كه در طريق جلب رضاى الهى به كار گرفته شده، يا دوستانى كه بتوانند در پيشگاه خدا شفاعت كنند، بلكه منظور اين است كه اگر اين سرمايه‌ها به آن‌جا منتقل شود هيچ كارى از آن ساخته نيست.

و لذا در آيه ٦٧ زخرف مى‌خوانيم: الَا خِلّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ الَّا الْمُتَّقينَ» «دوستان در آن روز دشمنان يكديگرند مگر پرهيزكاران»!

***

٥٠- يَوْمَ لا تَجْزى‌ نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً

٥١- يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً

٥٢- يَوْمَ لا يَجْزى‌ والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ‌

يكى از طرق رهايى از چنگال كيفرها در اين جهان اين است كه كسى مسئوليت‌هاى ديگرى را بپذيرد، و خود را جاى او قرار دهد، جريمه مالى او را قبول كند، و كيفر جرم او را به جاى خود بخرد.

قرآن در آيات فوق كه نام‌هاى توصيفى قيامت را بيان مى‌كند اعلام مى‌دارد كه اينگونه كارها در آن دادگاه بزرگ الهى مطلقاً ممكن نيست، هركس مسئول كارهاى خويش است، و تنها خودش كيفر اعمالش را مى‌بيند، و جريمه جرائمش را مى‌پردازد.

در نخستين آيه كه دوبار در قرآن مجيد آمده مى‌خوانيم: «از آن روز بترسيد كه هيچ‌كس به جاى ديگرى مجازات نمى‌شود» (وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِى‌ نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً) (بقره ٤٨ و ١٢٣).

همين معنا در آيه دوّم با تفاوتى آمده است، مى‌فرمايد: «آن روز روزى است كه هيچ‌كس مالك انجام كارى براى ديگرى نيست» (يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً) (انفطار ١٩).

و در سوّمين آيه انگشت روى مورد خاصى گذارده مى‌فرمايد: «از آن روز بترسيد كه نه پدر جزاى اعمال خود را مى‌پذيرد و نه فرزند چيزى از جزاى پدر را» (وَ اخْشَوا يَوْماً لا يَجْزى‌ والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَ لا مَوْلُودٌ هُوَ جازٍ عَنْ والِدِهِ شَيْئاً) (لقمان ٣٣).

رابطه پدر با فرزند براساس «عاطفه و محبت» است، و رابطه فرزند با پدر براساس «احترام و محبت»، و در واقع از نزديكترين و قوى‌ترين پيوندهاى عاطفى انسان همين دو رابطه است، ولى هول و وحشت قيامت آن چنان عظيم و كوبنده است كه تمام اين پيوندها را در هم مى‌كوبد و از ميان مى‌برد آن چنان كه‌