پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٤ - ٤- ويژگىهاى عالم برزخ

است نه اينكه بتواند مستقلًا اثر بگذارد، گوئى جوابى است از عمق تكوين و حقيقت باطن.

ب- فشار قبر

اين مسأله نيز در احاديث فراوانى آمده است، حتّى استفاده مى‌شود كه فشار قبر براى همه بدون استثناء وجود دارد، منتهى در بعضى شديد است و كيفر اعمال محسوب مى‌شود، و در بعضى ملايم‌تر و به منزله كفّاره گناهان و جبران كوتاهى‌ها است.

در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم مى‌خوانيم: هنگام دفن صحابى معروف «سعد بن معاذ فرمود: انَّهُ لَيْسَ مِنْ مُؤْمِنٍ الّا وَ لَهُ ضَمَّةٌ!: «هيچ مؤمنى نيست مگر اينكه فشارى در قبر دارد»!. [١]

در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام از رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم آمده است: ضَغْطَةُ الْقَبْرِ لِلْمُؤْمِنِ كَفّارَةٌ لِما كانَ مِنْهُ مِنْ تَضييعِ النّعمِ: «فشار قبر براى مؤمن كفّاره ضايع كردن نعمت‌ها از ناحيه او است»! [٢] ولى از حديث ديگرى استفاه مى‌شود كه بعضى از مؤمنان مطلق فشار قبر ندارند، و حتّى فشار قبر سعدبن معاذ به خاطر كج خلقى او با خانواده‌اش بود (انَّهُ كانَ فى خُلْقِهِ مَعَ اهْلِهِ سُوْءٌ). [٣]

لذا در اخبارى آمده است كسانى كه بعضى از اعمال خير (مانند انجام چند حج يا مداومت بر بعضى از سوره قرآن يا بعضى اذكار) داشته باشند از فشار قبر در امانند. [٤]

به هر حال به نظر مى‌رسد كه فشار قبر اولين نقطه كيفرهاى عالم برزخ است آيا فشار بر اين جسم مادى عنصرى وارد مى‌شود، و از آنجا به روح منتقل مى‌گردد (به خاطر رابطه‌اى كه به هر حال ميان اين جسم و روح وجود دارد) يا بر همان بدن مثالى وارد مى‌شود؟ باز همان دو نظر سابق در اينجا جارى است، و از آنجا كه ورود در اين جزئيات مشكل مهمى را حل نمى‌كند، به اختصار از آن مى‌گذريم، همين اندازه مى‌گوييم اصل وجود فشار قبر طبق روايات زيادى مسلم است‌ [٥] حتى در روايتى آمده است كه سؤال كردند اگر كسى چندين روز به دار آويخته شده باشد، فشار قبر درباره او چگونه است امام عليه السلام فرمود: «به هوايى كه‌

[١]. بحارالانوار، جلد ٦، صفحه ٢٢١، حديث ١٩ و ١٦.

[٢]. بحارالانوار، جلد ٦، صفحه ٢٢١، حديث ١٩ و ١٦.

[٣]. همان مدرك، صفحه ٢٢٠، حديث ١٤.

[٤]. براى توضيح بيشتر به جلد دوّم سفينة البحار، صفحه ٣٩٧ ماده قبر مراجعه فرماييد

[٥]. رواياتى كه مى‌گويد: «الْقَبْرُ إمّا رَوَضَةٌ مِنْ رِياضِ الْجَنَّةِ اوْحُفْرَةٌ مِنْ حُفَرِ النِيْرانِ» كه قبلًا به آن اشاره شد مى‌توانددليلى بر اين باشد كه فشار قبر بر قالب مثالى و روح است، زيرا مسلماً قبر مادى جسمانى تبديل به باغ يا حفره‌اى از آتش نمى‌شود.