پيام آيات اين است كه هرگز به مرگ از دريچه چشم دنياپرستان مادى نگاه نكنيد كه آن را به معناى نابودى انسان و نقطه پايان زندگى او مى‌شمرند، و فرياد «انْ هِىَ الا حَياتُنا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا» سر مى‌دهند، بلكه مرگ انتقال از «حيات ادنى» و زندگى پست‌تر، به «حيات اعلى» و زندگى بالاتر است، آن هم توسّط فرشتگان الهى كه وسيله اين نقل و انتقالند.

در بعضى از موارد، اين «توفّى» (دريافت) را به خدا نسبت مى‌دهد: اللَّهُ يَتَوَفَّى الْانْفُسَ حينَ مَوْتِها: «خداوند جان‌ها (ارواح) را به هنگام مرگ مى‌گيرد و دريافت مى‌كند» (زمر- ٤٢)

و در جاى ديگر مى‌خوانيم: وَلكِنْ اعْبُدُ اللَّهَ الَّذى يَتَوفّاكُمْ: «ولى من خدايى را پرستش مى‌كنم كه (روح) شما را به هنگام مرگ مى‌گيرد» (يونس- ١٠٤)

البتّه هرگز تضادّى بين اين سه تعبير كه در قرآن مجيد آمده (خدا جان شما را مى‌گيرد، فرشته مرگ مى‌گيرد، ملائكه و فرشتگان مى‌گيرند) وجود ندارد، چرا كه همه فرمانبر خدا هستند، پس فاعل اصلى اوست، و فرشتگان قبض ارواح نيز رئيسى دارند كه‌ ملك الموت‌ ناميده مى‌شود، و فرشتگان ديگر قبض ارواح مأموران اويند.

***

در پنجمين و آخرين آيه همين معنا با اضافاتى به چشم مى‌خورد كه وضع انسان را به هنگام خواب، با هنگام مرگ، مقايسه مى‌كند، و تعبير «توفّى» را در هر دو به كار مى‌برد، مى‌فرمايد: «خداوند جان‌ها (ارواح) را به هنگام مرگ قبض مى‌كند، و جان‌هايى را كه نمرده‌اند نيز به هنگام خواب مى‌گيرد» (اللَّهُ يَتَوفَّى الْانْفُسَ حِيْنَ مَوْتِها وَ الَّتى لَمْ تَمُتْ فى مَنامِها).

«سپس آن را كه فرمان مرگ درباره آنها صادر شده نگه مى‌دارد، و ديگرى را (كه مشمول فرمان مرگ نيست) باز مى‌گرداند، تا سرآمد معيّنى» (فَيُمْسِكُ الَّتى قَضَى‌ عَلَيْها الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الاخْرَى‌ الى‌ اجَلٍ مُسَمّىً).

«در اين مسأله آيات و نشانه‌هاى روشنى است براى آنها كه تفكّر مى‌كنند (انَّ فى ذلِكَ لآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ).

«انْفُس» جمع‌ «نَفْس» به معنا جان است، و جان در اينجا همان روح انسانى است، از آيه فوق استفاده مى‌شود كه در هر دو حال روح از انسان گرفته مى‌شود، در حال مرگ و در حال خواب، با اين تفاوت كه در