پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٧ - مسير همه به سوى خداست

مى‌كند كه در تفسير اين آيه فرمود: انَّ قَوْلَنا «انّا للَّهِ» اقْرارٌ عَلَى‌ انْفُسِنا بِالْمُلْكِ وَ قَوْلُنا «وَ انّا الَيْهِ راجِعُونَ» اقْرارٌ عَلَى انْفُسِنا بِالْهُلْكِ: «اينكه ما مى‌گوييم» «إنّا للَّهِ» اعتراف به اين حقيقت كه ما از اين جهان خواهيم رفت (و جايگاه ما جاى ديگر است). [١]

قابل توجه اينكه قرآن مجيد اين جمله را به عنوان يكى از گفتارهاى شايسته صابران هنگامى كه با مصائب روبرو مى‌شوند بيان كرده، گفتارى كه تسلّى بخش انسان در مصائب و بيدار كننده دل و جان او در حوادث سخت، و طرد كننده افكار شيطانى از حوزه روح انسان در اين لحظات حسّاس است.

چرا كه از يكسو، اعتراف مى‌كند خودش و هرچه دارد ملك خداست، او نعمت مى‌دهد و او باز مى‌ستاند، و به گفته بعضى از مفسّران از آنجا كه شخص كريم هرگز آنچه را بخشيده باز پس نمى‌گيرد، گرفتن او به عنوان ذخيره براى جاى بهتر است، و اين خود مايه تسلّى خاطر مصيبت زده است.

و از سوى ديگر وقتى اعتراف مى‌كند كه ما به سوى او باز مى‌گرديم تسلّى خاطر ديگرى به او مى‌بخشد، زيرا به جايى مى‌رود كه مركز فيض او و لطف و رحمت او و سراى جاويدان و محل لقاى او است.

لذا بعضى گفته‌اند: اين جمله يكى از مواهب عظيمى است كه خداوند در اختيار اين امّت گذارده تا به هنگام بروز مصائب به خوبى از آن الهام گيرند، و چقدر تفاوت بين اين آيه و سخنى است كه يعقوب پيغمبر بزرگ خدا به هنگام از دست دادن يوسف بيان كرد: وَ قالَ يا اسَفا عَلى‌ يُوْسُفَ: «و گفت وااسفا بر يوسف» (يوسف- ٨٤) آرى در آن روز هنوز اين جمله كه به عنوان كلمه استرجاع است نازل نگشته بود.

به هر حال اين جمله عصاره‌اى است از توحيد كامل و ايمان به معاد، و تكيه بر ذات پاك خداوند در همه حال و در هر زمان. [٢]

در چهارمين آيه، همين حقيقت در لباس تازه‌اى جلوه كرده است، بعد از آنكه به حوادث عجيبى كه در جهان در آستانه قيامت و رستاخيز رخ مى‌دهد در آيات پيشين اشاره كرده، مى‌فرمايد: «آن روز قرارگاه نهايى تنها به سوى پروردگار توست» (الى‌ رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ)

[١]. مجمع‌البيان، جلد ١، صفحه ٢٣٨- اين جمله در كلمات قصار نهج‌البلاغه، كلمه ٩٩ نيز آمده است.

[٢]. از آنچه در تفسير آيه فوق گفته شد تفسير آيات مشابه آن مانند: الَى اللَّه مَرْجِعُكُمْ جَميعاً (مائده- ١٠٥) و انَّ الى‌ رَبِّكَ الرُّجْعَى‌ (علق- ٨) وَ الْمَوْتى‌ يَبْعَثُهُم اللَّه ثُمَّ الَيْهِ يُرْجَعُونَ‌ (انعام ٣٦) و انَّ اليْنا ايابَهَمْ‌ (غاشيه- ٢٥) روشن مى‌شود.