پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٣ - چه كسى استخوان پوسيده را زنده مىكند؟!

آفرينش را آغاز مى‌كند، سپس آن را باز مى‌گرداند، اين امر براى خدا سهل و آسان است» (اوَلَمْ يَرَوا كَيْفَ يَبْدَءُ اللَّهُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ انَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسيرٌ) [١]

تعبير به‌ «يَبْدَءُ» (آغاز مى‌كند) و «يعيد» (باز مى‌گرداند) به صورت فعل مضارع مى‌تواند تأكيدى باشد بر آنچه در آيه قبل گفتيم كه خداوند پيوسته در كار ايجاد و اعاده است، و اين جهان دائماً نو مى‌شود و دگرگون مى‌گردد، هر روز مبدأ و معاد و آغاز و تكرارى است.

مخصوصاً با اين تعبير كه مى‌فرمايد: اوَلَمْ يَرَوْا ... «آيا آنها نديدند» اشاره به اين‌كه مشاهده اين ايجاد و اعاده مستمر و دائمى براى همه امكان‌پذير است.

اين احتمال نيز وجود دارد كه‌ «يُعِيْدُ» تنها ناظر به معاد در روز قيامت باشد، و در اين صورت تفسير آيه چنين است: «آيا آنها نديده‌اند خداوند چگونه خلق را ايجاد كرده، چنين كسى مى‌تواند آن را باز گرداند».

تعبير «انَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسيرٌ»، نشان مى‌دهد كه همه چيز براى خدا آسان است، و ممكن است شاهدى باشد براى كسانى كه «اهون» را در آيه قبل به معنا «هيّن» تفسير كرده‌اند.

به هر حال همه منكران معاد با چشم خود گياهان را مى‌بينند كه چگونه از زمين‌هاى مرده سر بر مى‌آورند؟ چگونه انسان‌هايى پا به عرصه وجود مى‌گذارند؟ چگونه درختان بى‌جان برگ و بار مى‌آورند؟

و چگونه هر زمان آفرينش تازه‌اى در اين عالم رخ مى‌دهد؟

آيا براى خالق اين همه موجودات بازگرداندن آنها مشكل است؟ با اين‌كه هر دو به طور يكسان مشمول قدرت او هستند، و بهترين دليل براى امكان چيزى وجود آن است؟

در پنجمين و آخرين آيه جان مطلب را در يك سخن كوتاه و بسيار فشرده و پرمعنا بيان كرده است مى‌فرمايد: «آن‌گونه كه شما را آغاز كرد باز مى‌گرديد»! (كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ).

اين جمله كه بخشى از آيه ٢٩ سوره اعراف است، در حقيقت روشن‌ترين و كوتاه‌ترين استدلال قرآن بر امكان معاد محسوب مى‌شود، مى‌گويد حيات مجدد را، بر حيات نخستين قياس كن، و اين يك قياس منطقى در يك امر عقلى است، و آنها كه اين‌گونه آيات را دليل بر جواز قياس در احكام تعبدى گرفته‌اند سخت در اشتباهند، زيرا قياس در صورتى مجاز است كه دليل حكم اوّل و علت و فلسفه آن روشن باشد، تا وجود آن در حكم دوّم نيز ثابت شود، همان‌گونه كه در بحث معاد در آيه فوق و مانند آن ديده مى‌شود.

[١]. بايد توجه داشت كه يُبْدأ (از باب افعال) و يَبْدأ (از ثلاثى مجرد) هر دو يك معنا دارد و به معناى آغاز كردن و آشكار كردن چيزى است.