وَ قَضَيْنا إِلى‌ بَنِي إِسْرائِيلَ فِي الْكِتابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَ لَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيراً إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها فَإِذا جاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ لِيَسُوؤُا وُجُوهَكُمْ وَ لِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَما دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ لِيُتَبِّرُوا ما عَلَوْا تَتْبِيراً.

اسراء (١٧) ٤ و ٧

صورت فاجران‌

--) همين مدخل، صورت بدكاران‌

صورت فرعونيان‌

٩١. محشور شدن فرعونيان در قيامت، با قيافه‌اى زشت و صورتهايى سياه:

وَ قالَ فِرْعَوْنُ يا أَيُّهَا الْمَلَأُ ... فَأَخَذْناهُ‌

[١] . «عبوس» به معناى در هم كشيدن چهره است. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٦١٧)

[٢] . درباره ضمير فاعلى «عبس» اختلاف است كه چه كسى‌مقصود است؟ سيد مرتضى گفته: در ظاهر آيه چيزى نيست كه دلالت كند مقصود پيامبر صلى الله عليه و آله است، بلكه آيه در صدد اخبار از چنين واقعه‌اى است. امّا چه كسى بوده، آيه ساكت است و اصولًا پيامبر صلى الله عليه و آله با دشمنان خود عبوس نبود، چه رسد به مؤمنان. مرحوم طبرسى پس از نقل سخن سيد مرتضى نوشته است: مؤيّد اين گفته آيه «إنّك لعلى‌ خلق عظيم» است. از امام صادق عليه السلام روايت شده كه آيه درباره مردى از بنى‌اميّه است كه وقتى ابن‌امّ‌مكتوم در مجلس پيامبر صلى الله عليه و آله حاضر شد، چهره در هم كشيد. «عَبَسَ» يعنى چهره در هم كشيد و «تولّى» يعنى آن را برگرداند. (همان، ج ٩-/ ١٠، ص ٦٦٦)

[٣] . «قمطرير» يعنى شديد، (مفردات، ص ٦٨٤، «قمطر») شرّ خيلى سخت و شديد و به قول برخى، شدّتى كه باعث در هم كشيده شدن صورت، پيشانى و مابين چشمها مى‌شود. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٦١٧)

[٤] . شأن نزول آيات، مربوط به وليدبن‌مغيره است كه در اجتماع قريش در دارالندوه پيشنهاد اتّهام جادوگرى به پيامبر صلى الله عليه و آله داد. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٥٨٣) «عَبَس» به معناى در هم كشيدن چهره و «بَسَر» به معناى ترشرويى است. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٥٨٦؛ بحرالعلوم، ج ٣، ص ٥١٧)