فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٢٣٥ - ذكر خدا در صبح
يُرِيدُونَ وَجْهَهُ ... [١]
انعام (٦) ٥٢
وَ اصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ ....
كهف (١٨) ٢٨
نيز--) همين مدخل، عبادت در صبح
ذكر خدا در صبح
٤١. صبح و عصر، از بهترين اوقات براى ذكر و ياد خدا:
وَ لا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِ ... [٢]
انعام (٦) ٥٢
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ ... بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلِينَ. [٣]
اعراف (٧) ٢٠٥
وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا.
انسان (٧٦) ٢٥
٤٢. توصيه خدا به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله براى ياد خدا در صبح و عصر:
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ ....
اعراف (٧) ٢٠٥
وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا.
انسان (٧٦) ٢٥
٤٣. لزوم ياد خدا در دل و جان و با زبان از روى ترس و تضرع در صبحگاهان و عصرگاهان:
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ ... [٤]
اعراف (٧) ٢٠٥
٤٤. ذكر خدا در صبح و شام، از نشانههاى آخرت طلبان دنيا گريز:
وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا إِنَّ هؤُلاءِ يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ يَذَرُونَ وَراءَهُمْ يَوْماً ثَقِيلًا.
انسان (٧٦) ٢٥ و ٢٧
٤٥. ذكر خدا در هر صبح و عصر، سبب بيرون آمدن از زمره غافلان:
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ ... بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلِينَ.
اعراف (٧) ٢٠٥
٤٦. ياد خدا در صبح و شام، يارى دهنده انسان در شكيبايى براى انجام دادن دستورهاى الهى:
فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ ... وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا. [٥]
انسان (٧٦) ٢٤ و ٢٥
٤٧. خانههاى عظمت يافته به اذن خدا، محل ذكر خدا در صبح و شام:
فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيها بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ. [٦]
نور (٢٤) ٣٦
٤٨. ياد خدا در صبح و شام، راه پرهيز از اطاعت گنهكاران و كفرپيشگان:
فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا.
انسان (٧٦) ٢٤ و ٢٥
[١] . ممكن است مقصود از «يدعون» مطلق دعا باشد. (الميزان، ج ٧، ص ١٠٠)
[٢] . برخى مفسّران گفتهاند: مقصود از دعا (يدعون) در آيه ياد شده ذكر خدا در اوّل و آخر روز است. (مجمعالبيان، ج ٣-/ ٤، ص ٤٧٣)
[٣] . برخى مفسّران گفتهاند: ذكر اين دو وقت (صبح و عصر از ميان ساير اوقات) به دليل فضيلت آن است. (الكشّاف، ج ٢، ص ١٩٢؛ مجمعالبيان، ج ٣-/ ٤، ص ٧٩٢)
[٤] . «بالغدوّ والآصال» مىتواند كنايه از دوام باشد و ممكناست به معناى حقيقى خود باشد. (الكشّاف، ج ٢، ص ١٩٢) برداشت بنا بر احتمال دوم است
[٥] . از توصيه به ذكر خداوند- پس از فرمان صبر و شكيبايى در مشكلات رسالت- مطلب ياد شده به دست مىآيد
[٦] . جمله «يسبّح ...» مىتواند استيناف و بيان «و يذكر فيها اسمه» باشد. (الميزان، ج ١٥، ص ١٢٦)