فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٢٣٠ - پشيمانى در صبح
كَفَرُوا ... وَ قالُوا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَها فَهِيَ تُمْلى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا.
فرقان (٢٥) ١ و ٤ و ٥
اهمّيّت صبح
--) همين مدخل، سوگند به صبح
بهشتيان در صبح
--) همين مدخل، تغذيه در صبح
پروردگار صبح
٣. توصيه خدا به پيامبر صلى الله عليه و آله براى استعاذه و پناه بردن به پروردگارِ صبح، از هر شرّ و بدى:
قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ ما خَلَقَ وَ مِنْ شَرِّ غاسِقٍ إِذا وَقَبَ وَ مِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِي الْعُقَدِ وَ مِنْ شَرِّ حاسِدٍ إِذا حَسَدَ.
فلق (١١٣) ١-/ ٥
٤. لزوم استعاذه به پروردگارِ صبح، جهت در امان ماندن از شرور و بديهاى پنهان:
قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ ما خَلَقَ وَ مِنْ شَرِّ غاسِقٍ إِذا وَقَبَ وَ مِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِي الْعُقَدِ وَ مِنْ شَرِّ حاسِدٍ إِذا حَسَدَ. [١]
فلق (١١٣) ١-/ ٥
٥. استعاذه به پروردگار صبح، نجات بخش آدمى از هر شرّ و بدى:
قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ ما خَلَقَ وَ مِنْ شَرِّ غاسِقٍ إِذا وَقَبَ وَ مِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِي الْعُقَدِ وَ مِنْ شَرِّ حاسِدٍ إِذا حَسَدَ.
فلق (١١٣) ١-/ ٥
٦. وصف خداوند به پروردگار صبح، از آداب استعاذه به خدا:
قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ.
فلق (١١٣) ١
پشيمانى در صبح
٧. پشيمانى دنيا طلبان بنى اسرائيل در صبحگاهان، هنگام مشاهده سرنوشت قارون:
إِنَّ قارُونَ ... فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِيَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ فَخَسَفْنا بِهِ وَ بِدارِهِ الْأَرْضَ ... وَ أَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ لَوْ لا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا لَخَسَفَ بِنا وَيْكَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْكافِرُونَ. [٢]
قصص (٢٨) ٧٦ و ٧٩ و ٨١ و ٨٢
٨. پشيمانى و حسرت باغدار متكبّر در صبحگاهان، با مشاهده نابودى باغ و محصولاتش:
وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا رَجُلَيْنِ جَعَلْنا لِأَحَدِهِما جَنَّتَيْنِ مِنْ أَعْنابٍ وَ حَفَفْناهُما بِنَخْلٍ وَ جَعَلْنا بَيْنَهُما زَرْعاً وَ أُحِيطَ بِثَمَرِهِ فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلى ما أَنْفَقَ فِيها وَ هِيَ خاوِيَةٌ عَلى عُرُوشِها وَ يَقُولُ يا لَيْتَنِي لَمْ أُشْرِكْ بِرَبِّي أَحَداً. [٣]
كهف (١٨) ٣٢ و ٤٢
[١] . «من شرّ ما خلق» عام است و شامل هر شرّى مىشود كهاستعاذه از آن لازم است و ذكر استعاذه از «غاسق، نفّاثات و حاسد» پس از آن براى اين است كه اين موارد مخفى و پنهاناند و انسان از راههايى كه نمىداند بدانها مبتلا مىشود. (الكشّاف، ج ٤، ص ٨٢٢)
[٢] . برخى مفسّران احتمال دادهاند كه «أصبح» در آيه يادشده به معناى صبح باشد. (روحالمعانى، ج ١١، جزء ٢٠، ص ١٨٣) و «بالأمس» در آيه ٨٢ مىتواند مؤيّد احتمال ياد شده باشد
[٣] . برخى مفسّران «أصبح» در آيه ياد شده را به معناى وارد شدن در صبح دانسته و گفتهاند: تعبير ياد شده دلالت دارد كه اين واقعه در شب رخ داده است. (الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ١٠، ص ٢٦٦)