قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى‌ وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبِيلًا. [٢]

اسراء (١٧) ١١٠

١١. لزوم رعايت اعتدال در صدا، هنگام دعا و نيايش به درگاه خدا:

وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلِينَ. [٣]

اعراف (٧) ٢٠٥

اسراء (١٧) ١١٠

تشبيه صدا

١٢. تشبيه صداهاى ناهنجار و زشت، به صداى الاغ:

... وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْواتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ.

لقمان (٣١) ١٩

١٣. تشبيه عطسه بلند و زشت، به صداى الاغ:

... وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْواتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ. [٥]

لقمان (٣١) ١٩

١٤. شباهت صداى ناله جهنّميان هنگام تنفّس، به صداى الاغ:

إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ‌ لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ هُمْ فِيها لا يَسْمَعُونَ. [٦]

انبياء (٢١) ٩٨ و ١٠٠

تفاوت صدا

١٥. تفاوت انسانها در صدا و آهنگ سخن، از نشانه‌هاى خدا براى دانشمندان:

وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِكُمْ‌ ... إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْعالِمِينَ. [٧]

روم (٣٠) ٢٢

جهر صدا

--) همين مدخل، اعتدال در صدا، صدا در نماز، صدا در دعا

[١] . برخى مفسّران، مقصود از «معروف» در آيه ياد شده را به مستقيم (معتدل) به دور از هرگونه ريبه و تهمت و موافق با دين اسلام تفسير كرده‌اند. (مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٥٥٨) و به گفته برخى، «معروف» گفتارى است كه با لحن خود از هرگونه اشاره‌اى به فساد و ريبه مبرّا بوده، تنها بر مدلول خود دلالت داشته باشد و مطابق با شرع و عرف اسلامى باشد. (الميزان، ج ١٦، ص ٣٠٩)

[٢] . بر اساس يك احتمال، مقصود از «صلاة» دعاست. (مجمع‌البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٦٨٩؛ الكشّاف، ج ٢، ص ٧٠١)

[٣] . مقصود از آيه اين است كه كمى صداى خود را بالا آوريد و خيلى زياد آن را بلند نكنيد؛ بلكه حدّ وسط و اعتدال را مراعات كنيد. (مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ٧٩٢)

[٤] . «جهر» صداى خيلى بلند و «اخفات» صداى خيلى‌آهسته است. بين اين دو اعتدال است. (الميزان، ج ١٣، ص ٢٢٥)

[٥] . از امام صادق عليه السلام درباره «إنّ أنكر الأصوات» نقل شده است: بدترين صداها عطسه بلند و زشت است. (مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٥٠٠)

[٦] . «لهم فيها زفير» يعنى صدايى همانند صداى الاغ كه از شدّت تنفّس جهنّميان هنگام سوختن در آتش پديد مى‌آيد. (همان، ص ١٠٢)

[٧] . احتمال دارد، مقصود از «و اختلاف ألسنتكم» تفاوت در نغمه‌ها و صداها باشد. (الميزان، ج ١٦، ص ١٦٧)