تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٦٨ - شرح آيات

[١٤] اين روز پاداش و كيفر بزرگ است، كه در آن ديوان داورى عادلانه به كار مى‌افتد، و زندان بزرگ به صورت جهنم تجسم پيدا مى‌كند، و جايزه بزرگ را در بهشت در برابر همه بينندگان قرار مى‌دهند، پس آدمى اعمال خويش را تجسم يافته در برابر خويش مشاهده مى‌كند، و قدرت فرار كردن از كارهاى بد خود و منكر شدن آنها از او سلب مى‌شود، و اين حقا مسئوليت است و عين مسئوليت.

عَلِمَتْ نَفْسٌ ما أَحْضَرَتْ‌- هر كس مى‌داند كه چه با خود حاضر كرده است.» گفته‌اند كه اين جمله پاسخ آيات پيوسته به يكديگر إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ‌ به بعد است كه شمار آنها دوازده است و از مجموع آنها چارچوب كلى شكل مسئوليت انسان در برابر همه كارهايش آشكار مى‌شود، و تعبير «علمت» براى تأكيد درباره اين مطلب است كه قضيه قضيه يقين است و تنها حدس و تخمين نيست، و اما گفته «نفس» حكايت از آن دارد كه نفس مركز شعور و احساس است، و اين گونه بيان بليغ‌تر از آن است كه گفته مى‌شد: «انسان دانست»، اما اگر ما بگوييم كه «چشم ديد» بلاغت آن بيش از اين است كه بگوييم «انسان ديد».

و گفته «ما أحضرت» نماينده اوج بلاغت است. آيا همه تلاش و كوشش ما براى آن نيست كه چيزى را براى آن روز موعود حاضر و آماده كنيم، به همان گونه كه شاگرد مدرسه‌اى خود را براى روز امتحان آماده مى‌كند، و داوطلب مسابقه ورزشى براى روز مسابقه، و ارتش براى روز جنگ، آدمى نيز همه كوشش و تلاش خويش را براى روز ملاقات با خدا ذخيره مى‌كند، يعنى آن روزى كه خداى ما درباره آن مى‌گويد يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى‌ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ‌- اى انسان! توبه سوى پروردگار خود تلاش مى‌كنى پس او را ملاقات خواهى كرد». [١٣]/ ٣٦٦ [١٥] سوگند به ستارگانى كه پنهان و آشكار مى‌شوند، و به شب كه خيمه‌