تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٨٥ - شرح آيات

است كه «إنّه كان» دليل بر آن است كه وى از گذشته‌ها بر اين حرفه بوده است. [٥٧] [١٧- ٣١] و عناد ورزيدن با آيات خدا و از اين راه به محاربه با او برخاستن تنها سبب بريده شدن نعمت و خير از شخص عنيد نيست، بلكه به رسيدن شرّ و عذاب به او در دنيا و آخرت منجر مى‌شود.

سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً- زود باشد كه او را به عذابى سخت گرفتار كنم.» يعنى چندان كار را بر او سخت مى‌كنم كه از پا درآيد. و در التحقيق به نقل از التهذيب آمده است كه: لأرهقنك صعودا يعنى تكليف سختى را بر تو بار مى‌كنم، بدان سبب كه بالا رفتن در صعود سخت‌تر از پايين آمدن در هبوط است، و مشتق از آن است:/ ٨٠ تصعّد فى ذلك الامر يعنى اين كار بر وى گران و سخت شد. [٥٨] در اين شك نيست كه هر كس به معانده با آيات و شرايع خدا برخيزد، و از هواى نفس و شرايع بشرى پيروى كند، بر خلاف قوانين خدا و سنتهاى طبيعى شنا مى‌كند، و به كسى مى‌ماند كه از كوه‌هاى بلند با گذرگاههاى سخت بالا مى‌رود و اين بالا رفتن او را خسته و فرسوده مى‌سازد. به اين توجه كنيد كه امت اسلامى، در نتيجه جدايى گزيدن از كتاب پروردگار خويش با چه عقبه‌ها و گذرگاههاى سختى همچون از هم پاشيدگى و ستمديدگى و عقب‌ماندگى تمدنى رو به رو بوده است! پس اين حقيقتى آشكار است كه هر كس به عناد با آيات پروردگار خويش برخيزد، خواه فرد باشد يا اجتماع يا امت، از دو جهت مادى و معنوى با آن مواجه خواهد شد.

كار به همين جا پايان نمى‌پذيرد، بلكه عذاب به آخرت نيز كشيده مى‌شود و به صورتى سخت‌تر و بيشتر و آشكارتر تجلى پيدا مى‌كند، و معاندان خطاى بزرگ خويش را همچون كوه هراسناكى از عذاب مشاهده خواهند كرد. امام صادق (ع)