تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٨٢ - شرح آيات
گفتى». [٦] چون پروردگار ما اراده آزمودن انسان كرد، شرايط و لوازمى را كه سبب مسئول شدن و در معرض امتحان قرار گرفتن آدمى است، براى او فراهم آورد، تا در آن هنگام كه به كفران نعمت مىپردازد حجتى عليه او باشد، و آن گاه كه قصد ايمان آوردن و سپاسگزارى مىكند، همچون وسيله شايستهاى در اختيار او باشد.
فَجَعَلْناهُ سَمِيعاً بَصِيراً- پس او را شنوا و دانا آفريديم.» گوش و چشم دو دريچه براى ارتباط ميان عقل آدمى و آفريدگان است، و از مهمترين افزارهاى معرفت و شناخت براى او به شمار مىرود، و در نتيجه از آشكارترين وسايل اختيار او محسوب مىشود: با گوش خود از اندرزها و آزمايشهاى ديگران بهرهمند مىشود، و با چشم و بينش خود جنبههاى گوناگون امور را مىبيند و به اختيار خود راه و روشى را كه خواستار آن است برمىگزيند، و اين خود عاملى است كه مسئوليت را بر او تحميل و حجت را بر او تمام مىكند، ولى خدا چنان مىخواهد كه كاملترين حجت بر ضد او اقامه شود، و به همين جهت راه را به او مىنمايد و طريق شناختن حق و باطل و درست و نادرست را به او نشان مىدهد.
إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ- ما راه را به او نشان داديم.»/ ١٧٤ پس نشانههاى راه درست براى بشر واضح و آشكار است، و خدا به توسط فطرت و عقل و رسالتها و رسولان آنها را به او نشان داده است، ولى او را مجبور نكرده است تا خلاف حكمت آزمونپذيرى نبوده باشد، بلكه انتخاب يكى از دو راه خير يا شر را به اختيار خود او واگذارده است.
إِمَّا شاكِراً- (كه) يا سپاسگزار مىشود.» يعنى از فطرت و عقل و هدايت پروردگارش پيروى مىكند، و راهى را كه در اختيار او قرار داده است مىپذيرد و بر آن مىرود، و در نتيجه براى نعمتهايى كه در اختيار او نهاده است از او سپاسگزارى مىكند كه فرمانبردارى از او نيز از جمله
[٦] - همان جا.