تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٨ - شرح آيات

ولى آيا معنى‌ ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ‌ چيست؟

مفسّران و قراء در اندازه‌اى از قرائت كه اين جمله متضمن آن است، با يكديگر اختلاف دارند:/ ٤٣ سعيد بن جبير آن را پنجاه آيه دانسته است؛ و ابن عباس صد آيه؛ و سدى دويست آيه؛ و جويبر اندازه آن را ثلث قرآن دانسته است، زيرا كه خدا خواندن آن را بر بندگان خود آسان و ميسر كرده است، [٧٥] بنا بر مفهوم اين آيه

وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ. [٧٦] و ميان اين آراء چهارگانه تناقضى وجود ندارد، چرا كه‌ ما تَيَسَّرَ آن اندازه از قرائت را مى‌رساند كه انجام دادن آن بر آدمى ميسر باشد، خواه يك آيه باشد و خواه تمام قرآن، هر چند ظاهر كلمه اشاره به اندك دارد، و بعضى در توجيه از اين دورتر رفته و آيه را به خواندن نماز تفسير كرده و گفته‌اند كه: آن اندازه از نماز كه مى‌توانيد بگزاريد، و از آن روى از نماز به قرآن تعبير كرده است كه نماز متضمن قرآن است. [٧٧] آنچه شايسته پرسش است، سبب آسانگيرى و تيسير پس از سخت‌گيرى در روش تشريع اسلامى است، و به سبب زياد بودن نمونه‌ها اين امر عنوان نمود و پديده‌اى در احكام الاهى پيدا كرده است: خداوند به مؤمنان دادن صدقه را پيش از نجوا كردن با رسول اللَّه (ص) واجب كرد [٧٨] و سپس اين صدقه الغا شد، و بر مردان نزديكى كردن با همسران را در شبهاى ماه رمضان حرام كرد و سپس فرمان به حلال بودن آن داد، [٧٩] و جهاد را، در صورتى كه شماره مسلمانان نسبت به دشمنانشان نسبت يك به ده بوده باشد، واجب اعلام كرد، يعنى اگر در مقابل هزار دشمن شماره مسلمانان صد بوده باشد، جهاد بر اينان واجب است، و سپس حكم را