تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٤٣ - شرح آيات
انحراف و فساد خود جلوه مىدهند، ولى در روز قيامت ديگر اين عذرهاى باطل ايشان پذيرفتنى نخواهد بود و حتى اجازه راندن آنها را بر زبان به ايشان نمىدهند، زيرا كه از پيش به سفاهت و حقهبازى محكوم شدهاند، و اين چيزى است كه ما را به آن دعوت مىكند تا در عذرخواهيهاى خود براى ديگران يا براى فريب دادن خود به جد تجديدنظر كنيم و مطمئن باشيم كه از آنها در روز بازپسين هيچ سودى بهره ما نخواهد شد.
وَ لا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ- و به آنان اجازه عذرخواهى داده نمىشود،» چرا كه عذرخواهى سودمند براى آدمى اعتذار از پروردگار خويش در دنيا از خطاهاى خود با توبه كردن از روى خلوص است، و اما قيامت تنها براى فصل و جزا است، و به همين جهت فرصت عذرخواهى به آنان داده نخواهد شد. و امام صادق (ع) ما را به انديشه دقيقى در آيه متوجه ساخته و گفته است: «خدا بزرگتر و دادگرتر و برتر از آن است كه بندهاش عذرى داشته باشد و نگذارد كه به بيان آن بپردازد، ولى او عذرى براى عرضه كردن ندارد»، [٥٥] آرى. آنان نمىخواهند كه با منطق سالم از حق خود دفاع كنند، بلكه مىخواهند به بهانههاى پوچ و واهى متوسل شوند، و به همين سبب به آنان فرصت سخن گفتن داده نمىشود. و اين از حكمت خداى عزّ و جلّ است كه اگر انسان را آزاد مىگذاشت كه در زندگى هر چه مىخواهد بكند، و سپس در قيامت در عذرخواهى و بهانهآورى را بر روى او باز مىگذاشت، حكمت آفرينش تباه مىشد، و لذا ويلى پس از ويل مخصوص ايشان است.
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ- واى بر تكذيب كنندگان در آن روز.» از اين آيه بر ما مكشوف مىشود كه عذرهاى بى پايه و واهى به سهم خود دروغ است و به صاحب خود ويل بهره مىسازد.
/ ٢٣٣ [٣٨- ٤٤] پس از آن كه قرآن مناظرى از يوم الفصل قيامت را عرضه كرد، نفوس مكذب را در ايستگاه شاهد و گواهى براى اين آينده زمانى او قرار مىدهد، در
[٥٥] - نور الثقلين، ج ٥، ص ٤٩٠.