تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٨١ - شرح آيات
بعضى از ايشان اجازه سخن گفتن مىدهد ولى بدان شرط كه جز صواب چيزى نگويند.
يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ- آن روز كه روح به پاى مىايستد.» روح چيست؟ در اين باره اختلاف است: بعضى گفتهاند كه او آفريدهاى بزرگتر از ديگر آفريدهها حتى از فرشتگان مقرب جبراييل و ميكاييل است، چنان كه در حديث روايت شده از امام صادق- عليه السلام- آمده: «فرشتهاى بزرگتر از جبراييل و ميكاييل است». [١٥] بنا بر اين مقصود از روح روح القدس است كه خدا به وسيله او پيامبران خود را تأييد مىكند، و خود گفته است نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِ-، [١٦] و او بنا بر تفسير ما چيزى است كه در اين گفته او سبحانه و تعالى مراد بوده است يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا، [١٧] و اين گفته او سبحانه و تعالى تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ. [١٨] بعضى گفتهاند: او يك سپاهى از سپاهيان رحمان و همچون فرشتگان است، و از رسول اللَّه- صلّى اللَّه عليه و آله- روايت شده است كه گفت
«روح سپاهيى از سپاهيان خدا است كه از فرشتگان نيستند و سر و دست و پا دارند و سپس اين آيه را خواند يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا و گفت
آنان سپاهىاند، آنان سپاهىاند». [١٩] بعضى گفتهاند كه آن جبرييل است، چنان كه خدا گفته است نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ. [٢٠]
[١٥] - از تفسير مجمع البيان، ج ١٠، ص ٤٢٧؛ نيز رجوع كنيد به تفسير نمونه، ج ٢٦، ص ٥٨.
[١٦] - النحل/ ١٠٢.
[١٧] - الاسراء/ ٨٧.
[١٨] - القدر/ ٤.
[١٩] - از الدر المنثور، ج ٦، ص ٣٠٩، تفسير نمونه، ج ٢٦، ص ٥٨ و همانند آن القرطبى، ج ١٩، ص ١٨٧.
[٢٠] - الشعراء/ ١٩٣.