تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٩٥ - شرح آيات

گفته بيشتر مفسران چنين است، و احتمال دارد كه مقصود از حافظين كسانى باشند كه بشر را از مهلكه‌ها حفظ مى‌كنند تا آن گاه كه فرمان خدا برسد، چنان كه خدا گفت إِنْ كُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَيْها حافِظٌ، [٧] و نيز گفت وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً، [٨] و گفت لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ/ ٣٩١ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ‌. [٩] [١١] اين حافظان در نزد پروردگارشان گرامى‌اند و گرفتار دروغ و غفلت يا سهو نمى‌شوند، و علاوه بر اين، هر چه را كه از انسان صادر شود ثبت مى‌كنند.

كِراماً كاتِبِينَ‌- آزادگان و پاكانى نويسنده‌اند.» [١٢] و انسان امكان ندارد كه چيزى از اعمال خود را بتواند از ايشان پنهان كند، بدان جهت كه پيوسته حضور دارند و مى‌بينند و ثبت مى‌كنند.

يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ‌- هر كارى را كه انجام دهيد مى‌دانند.» امير المؤمنين على- عليه السلام- گفت: «اى بندگان خدا! بدانيد كه نگاهبان و مراقبى از خود شما بر شما گماشته شده است، و چشمهايى از اندامهاى خودتان، و حافظان راستگويى كه اعمال شما و شماره دمزدنهاى شما را حفظ مى‌كنند، نه تيرگى شب سياه شما را بر ايشان پوشيده مى‌دارد، و نه در بزرگى يا دريچه‌اى كوچك شما را از نظر ايشان دور مى‌سازد». [١٠] و از او- عليه السلام- روايت شده است كه بر مردى مى‌گذشت و او را ديد كه پرحرفى مى‌كند و به سخنانى مى‌پردازد كه سودى براى او ندارد، پس گفت

«اى فلان! تو چيزهايى را براى پروردگارت به دو نويسنده خود مى‌نويسانى، پس از چيزهايى سخن گو كه به تو مربوط باشد، و آنچه را كه به تو ربطى ندارد ترك‌