تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٤٩ - شرح آيات

طبرسى روايت را چنين نقل كرده است كه: «خم نمى‌شويم بدان سبب كه اين براى ما ننگ است» پس رسول اللَّه (ص) گفت: «در آن دين كه در آن ركوع و سجودى نباشد، خير و خوشى وجود ندارد»، [٥٧] و اين را بيشتر مفسران ياد كرده‌اند. و از نظر دو امر اساسى نماز مخصوصا به صورت ركوع بيان شده است

/ ٢٣٨ اول: بدان سبب كه به صورت كنايه از نماز ياد شده است، چه آشكارترين عمل در نماز همان ركوع است، و از همين روست كه واحدهاى نماز را به ركعتها مى‌خوانند، و نماز نماينده ستون دين است، و ذكر مخالفت و نافرمانى و سركشى ايشان در برابر خدا در رساترين اوامر و شرايع او، آشكارترين دليل بر عصيان و تكذيب ايشان محسوب مى‌شود.

دوم: بدان سبب كه نماز مظهر پرستش خدا است، و ركوع در آن رمز و اشاره خضوع و تسليم و نمود عملى آن است، و صورت بيانى تكذيب مكذبان و سرپيچى آنان از تسليم شدن به خدا و رهبرى مكتبى از طريق تجسم يافتن با ركوع و سجود از تجسم يافتن به هر صورت ديگر بهتر و بيشتر آشكار مى‌شود، و بنا بر اين اساس، مى‌توانيم در اين جا ركوع را علامت تسليم به همه مفردات بدانيم آن را تنها مخصوص ركوع نماز در نظر نگيريم، و در نتيجه رد كردن تسليم- به همه معانى آن- مستلزم ويل براى مكذبان است.

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ‌- واى بر مكذّبان در آن روز.» يعنى كسانى كه حقايق را تكذيب مى‌كنند، كه آشكارترين و مهمترين آنها چنين است

نخست: آخرت، بدان جهت كه اساس ايمان آدمى به ديگر ارزشها و حقايق الاهى است، و نيز اساس ملتزم بودن او به همه مفردات دين در زندگى.

دوم: قرآن كريم كه گفتار خدا براى مردمان است، و آن كس كه سخن و گفتار پروردگارش او را اصلاح نمى‌كند، و از آيات او براى درمان دردهاى وى‌