تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٤٣ - شرح آيات

امام رضا (ع) از داستان مردى شامى با امير المؤمنين (ع) در مسجد كوفه چنين روايت كرده است: «و مردى براى سؤال از جا برخاست و گفت: يا امير المؤمنين! ما را از اين گفته خداى تعالى آگاه كن يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ* وَ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ* وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنِيهِ‌ و بگو كه آنان كيانند؟ گفت: قابيل و هابيل، و آن كه از مادرش مى‌گريزد موسى، و آن كه از پدرش مى‌گريزد ابراهيم- كه مقصود پدر مربى است نه پدر والد- و آن كه از جفت خود مى‌گريزد لوط است، و آن كه از پسرش مى‌گريزد نوح و پسرش كنعان». [٢٣]/ ٣٣٩ [٣٧] چرا از يكديگر مى‌گريزند؟ از هول حساب و ترس عذاب، بدان سبب كه همه تلاش آنان براى خلاص كردن خودشان است.

لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ‌- هر يك از ايشان را در آن روز كارى است كه همان او را بسنده است.» آدمى بيشتر تلاش خود را در اين دنيا براى ديگران به مصرف مى‌رساند، اما در آخرت براى فكر و تلاش و وقت او چيز زيادى بر جاى نمى‌ماند كه براى ديگرى، حتى اگر از خويشاوندانش باشد، به مصرف برساند.

[٣٨- ٣٩] و بدين گونه انسان در اين دنيا با اين كرامت مورد اكرام قرار گرفت تا در سراى ديگر با اين حساب بزرگ در معرض رسيدگى به حسابش قرار گيرد، و عاقبتى- در صورت تحمل مسئوليت كامل در دنيا- چون بهشت داشته باشد، و بر روح او مژده و بشارت منعكس شود، و نشانه‌هاى چهره‌اش از سرور و شادى خبر دهد.

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ- چهره‌هايى در آن روز روشن و گشاده است.» گفتند: يعنى نورانى و درخشان است، و به نظر من باز و گشوده، و گفته‌اند كه اين همه نتيجه‌اى از خواندن نماز شب است، بلكه نيز از ديگر اعمال نيك ايشان.